RESPONSIO AD QUAESTfONEM LITERARIAM. 5 



Ajaet. (i). Sed missis his leviorlbus ad rem ipsam , critevii nomine deslgnatam, de- 

 finiendam accedamus. , ... 



Ci'iterium in universum nihil aliud est, qaam, Trpxyfixroi ^ixyvcoartKi^ xxTXyl'^(Tii (2) 

 et duplex distinguitur, ad vitam regendara alteram, alterum ad verum falsumque 

 dijudicandum. Sextus Empfricus i xvtIkx rolvvv ^ inqait, KpiTtjptov XeysTxi TpuTov [£iv 

 hx^i ' Jf*^' ^'i"* i^*'" T;^?ro» , $ TpoiixovTs? , 7x (ih TTotovfisv , rx Ts ou^xfiug ' xxf sTspov 

 S« , ^ 7r/!c?£%<;yrf ? tx fisv vxxpxi'v ^Xfiiv , tx Ts [aM vTxpxsiv , xxi txvt) fisv x^>i^ii xxh- 

 VTXVXt , txvt) Ts l^f uSiJ ( 3 ). 



De illo posteriori veri criterlo potissimum in hac disputatione agendum erit, quod 

 rarsus triplici modo dicitur: xoiva? , IS/«5. t^ixlrxTX. Et xoivii? quidem criterium di- 

 citur , omnis comprehensioius mensura, quam a natura accepimus , v. e. visus, au- 

 ditus, gustus , caet. : I'Slccg ,. omnis comprehensionis mensura, quam arte nobis prae- 

 paravimus v. c. cubitus , circinus caet. ; denique l^ixhxTXt criterium est omnis men- 

 aura , qua res incerta (x'SyiKo?) comprehenditur. Hue autem praesertim ea pertinent, 

 quae ad verum dijudicandum Dogmatici afferunt (4). 



Aliquantum ab his differt Galeni ratio , qui duplex tantum distinxit criterium, Cpy- 

 ffiKiv naturale alterum, alteram rsxvixov artijiciale ; quorum hoc nobismet ipsi pa- 

 ravnnus, ut circinus ; illud naturae acceptnm referimus , ut sensus et ratio (5). Igi- 

 tur, quod Sexto fait xoivwg et I^ixItxtx dictum critei;ium , id Galeno est naturale t 

 quemadmodum rursus Sexti ;S/a? vocatum criterium Galeni artijiciali respondet. 



Nondum in dividendo criterio sabsistebatur. Nam illud t^ixIrxTX dictum criterium 

 rursus triplici modo disttngui potest. Est enim allquod criterium u0' aJ, a quo, nt 

 AvSparog'. aliud 5j' eu, per quod, ut xhi-/i7ig, 'Stxvoix: tertium denique jc«5* O) secun~ 

 dum quod, ut ^ 7rpocjIo>>yi rii? (pxvrxvlx? (6). 



Fuerunt autem, qui primuui illud criterium y0' ov , ut supervacaneum , rejicerent, 

 cum potius sit ipse judex, non id, quo judicetur. Quorum rationem probavit Gas- 

 sendus , vir eximFus (7). Ita aut'eni fecit Galenas, qui illud suum na/Mrrt& criterium 

 duabus constare putavit partibus, quarum unam criterium "St" ou, per ^'wocfvocavil, alte- 

 rum criterium x«^' S , secundum quod. Illud nihil aliud est, nisi facultas a natura da- 

 ta, per quam rem cognoscaoius , ut sensus \^\ intellcclus^ : hoc est ipsa hujus facidtatis 



(^l') Acad, quaesi. IX. lo, ir, 12. alibi. 



(2.) Galenus. Dt hist, phil. p. 25. F. 



Cs ) Ady. Math: VII. 29. — Cf. P. H. I, 2t. ir, 14* — GaUnufhh 



(4) Cf. Sext. Empir. P, H. \X , 15. — Galenus 1. 1. 



(5) CL De optima doctrina contra favcrinum, c. IV. pag. 19. B. C. 



Q6) Cf. Sext. Emp. P. H. II, 16. — Ady. Math. VII , 35 —37. de quibus locis cf. GastenJiit, Ut hgioti: 

 fine.. 0pp. torn, I. p. 69. ( 7 ) !» U- 



A3. 



