R A T I 0. 11 



dicendum est , laudo , quod , postquam fieri coeperat pecuniosus , et rationem 

 Ephemeridis redigendae Italicam a Stevino didicerat, earn rationem diligentius 

 exercuit, quam Principi erat decorum. Ordines quidem suae munificentiae 

 non poenituit. Nam quum in funere Guilielmi I tota quasi patria elTerri vide- 

 retur, luctus solatium et spes futuri habebatur, quod adolescentem prae 

 virtutis indole in gradu paternae dignitatis collocare poterant. 



Initio eiusdem anni , quo fere medio rex Philippus , in Escuriale abditus , 

 manu sicarii triste facinus Delphis patravit, Delphis natus erat Henricus Fre- 

 dericus. Mater Colignia, referens laudatas exempli Romani matronas , quae 

 liberos suas sibi munditias et ornatus ducebant , filium ipsa educabat , adiuta 

 ab Utenbogardo. Quod puer ex materno genere traxit , elegantiam dico illam 

 et levitatem , in Franco, quia nativae sunt, minus indecoras , Hollando, qui 

 afFectat, deridiculas, hoc in Henrico, iam sanguine paterno temperatum, 

 mature ad dignam Nassavio gravitatem componebatur. Mater infelix , coniuge 

 iterum orbata, in Franciam redire voluisset, sed sine filio vivere non poterat. 

 Itaque rex Henricus IV Mauritio lepidas, ut solebat, scripsit literas: venirent 

 Colignia et Henricus in Franciam, habitarent Arausione, se facturum ut 

 Mauritius fratrem egregie educatum ante annum aetatis duodecimum recipe- 

 ret. Mauritius, qui consiliis et auctoritate fratri pro patre erat, eumque 

 habebat , ut si esset filius, aliter ea de re sensit , et Henricus periculum 

 evasit, ne, alienis moribus delenitus, minus aliquando a popularibus , quam 

 dignus esset, amaretur. ^am maiores nostri Principes oderant , quos Hol- 

 landi nominis atque animi puderet, et Guilielmus II infamatus est, quod 

 aliquando assiduus erat inter adulatores aleatoresque Francos 



Henricus igitur educatus est in Hollandia, Coligniaeque et Utenbogardo 

 accessit tertius , ingens , puto, ad mentem pueri recte formandam , momen- 

 tum. Scilicet Leidae vivebat adolescens viginti trium annorum , sed doctrinae 

 virilis , probitate et modestia adeo elucens , ut nescias , utrum sui eum 

 aequales suspicerent magis an amarent, natus insuper patre tam erudito 

 et rerum prudente , quam forti et generoso. Hie , lanus Dousa minor , ita 

 spectatus , studiis Nassavii praeficitur. Praefuit biennium , degens Hagae 

 Comitum in domo Coligniae , carus omnibus , ante omnes matri et filio. 

 Quid amabilis puer ab adolescente tam amabili didicerit , relatum non legi : 



