68 A. RUTGERS 



ad Deum veram unum salutis auctorem manus et oculos verterent supplices^ 

 Discordiae damna omnibus perspicua concordiae praestantiam luculentius 

 ostendebant et in populo regis , sub quo concordia uniti viverent , desiderium , 

 etsi nondum adeo commune aut continuum, quam deinceps factum est non 

 semel tamen sese ostendit aut levioribus saltern manifestavit indiciis. Quibus 

 omnibus si jungas veri justique sensum et religionis amorcm a Samuele pri- 

 vate in populo quodammodo restitutos, opportuna omnia videmus praeclaro 

 divinoque consilio , quod in summum populi emolumentum ille exsequi et 

 perficere voluit. 



Qualis quum fuerit Hebraeorum conditio , videte A. A ! quam sapienter et 

 divino propheta dignum se gesserit Samuel. Simulac ad judicis gravissimum 

 munus obeundum se adcinxerit ille , primum omnium idolorum cultum populo 

 interdixit prorsus. Et in eo quidein reliqui acquieverant judices, quicunque 

 religionis avitae studio agebantur; non tamen in eo substitit Samuel. Qui cum 

 ])robe perspiceret nullum esse sine pietate cultus divini pretium, cumque no- 

 visset, quam parum hominum ingenia aut animi vires emendentur et confir- 

 inentur externo Numinis cultu , populum suum ad poenitentiam et animi 

 resipiscentiam quam maxime incitavit. Quae quidem ejus verba cum illam 

 in populum haberent eflELcacitatem, ut idololatriae et peccatorum suorum vere 

 eos poeniteret , turn demum animi contriti et resipiscentiae apertissima con- 

 spiciens indicia populo sese ducem praebuit et principem. Namque novit 

 religionis vim , quae nulla est si solo cultu constet , esse maximam in formandis 

 hominibus, si ex animo proilciscatur pio ac sincere. Turn demum victoriae 

 futurae et libertatis civium suorum est certissimus et , quod conjunctionis ille 

 jacere voluit fundamentum, religione posita, futuram praevidit si minus 

 gloriam, certe Hebraeorum statum optime compositum. Ita populi ad Dei 

 cultum reversi princeps factus per religionem semper eundem unitum habuit , 

 iquem per religionem conjunxerat. Quotannis terram Israeliticam peragran- 

 do pluribus in locis lites diremit et remp. administravit, sed iis tantum quae 

 Dei cultui ab aevo erant dicata. Ita quidem omnes suas actioncs publicas per 

 religionem reddidit sanctas et religioni , quae conjunctionis Hebraeorum erat 

 unum et firmissimum fulcrum honorem suum reddidit suamque dignitatem. 

 Videte ergo A. A. quem successum babuerint Samuelis in populo conjun- 

 gendo conamina. Qui ad Samuelem usque vix liber tatem ipsi conservare 



