O R A T I 0. 11 



Dioptrices partes duaesunt, quarum altera theoriam, altera praxin spectat. 

 Prior persequitur viam radiorum luminarium cum corpora permaneant pellu- 

 cida, 60 inprimis consilio , ut ratio pateat , qua lentes vitreas conficere atque 

 disponere oportet, ut aucta, lucida atque distincta videaoms objecta, quae 

 oculorura aciem vel propter insignem distantiam vel propter nimiam parvita- 

 tem efTugiunt. Haec disquisitio, ut egregia est, sic ingentibus laborat difficul- 

 tatibus. Illud vero ipsi cum reliquis phjsices partibus commune est , quod, 

 simulatque in singulari casu experti sumus constantem atque perpetuam 

 naturae agendi normam , qui ingenio pollet mathematico, is supplere possit 

 quod directae observationes nos , aut non, aut aegre docerent. 



Christianus Hugenius vix erat e scbolis in vitam publicam translatus, (^) 

 cum in banc dioptrices partem theoreticam , a Keplero , Cartesio , aliisque 

 sed imperfecte cultam , inciderot. Arridet ipsi rei gravitas ( ^ ) non minus quam 

 pulcbritudo et utilitas. Quae alios deterruissent caussae , hae ipsum incitant , 

 maxime vero decessorum suorum conatus infelices. Quamvisjuvenis admodum, 

 \ix 23 annos natus, difficillimas aggreditur quaes tiones , et quo successu ipsum 

 velim audiatis A. A. ad praeceptorem suum Cl. Scbotenium referentem : 

 (° ) « Nunc autem , » sic inquit , « in dioptricis totus sum et nuperrime 

 elegans inventum ('') obtigit , cujus ope telescopium multo quam cetera 

 per/ectius constructurum arbitror, si modo artificem reperire queam ex- 

 periuntem. » 



Quae verba quoties repeto,nescio profecto quid admirer magis, aut inventoris 

 sagacitatem, aut inventus praestantiam , aut narratoris modestiam. His enim 

 verbis, omni pompa , omrii ornatu carentibus, universae dioptrices designatur 

 fundamentum , quod non casus fortuitus, non felix experimentum detexerat , 

 sed ingenii acumen penetraverat. 



Theoriae commenta in physicis parum solent prodesse , nisi probentur expe- 

 rientia. In eo autem praxeos requiritur auxilium , quo deficiente , vel utilis- 

 simae theoriae manent steriles et infructuosae. Egregie igitur de disciplinis 

 merentur , qui ita rem componere sciant , ut praxis theoriae inserviat , haec 

 vero illam juvet. Audivimus A. A. Hugenium fovisse spem fore ut telescopia 

 perficeret, si modo artificem reperiret experiuntem. Igitur jam turn querebatur 

 vir summus de eo quod hodieque apud nos querelarum fons est perpetuus. 

 « Periti nobis)), sic Gutschovium Prol'essorem Leodiensem alloquitur , « periti 



