158 PETRI HOFSTEDE DE GROOT 



Quando hic de nostris loquimur temportbut, non intelligimus proxime 

 elapsos annos, ne lustra quidein modo posteriora quinque vel decern; sed 

 tempora, quae nostram parentumque nostrorum complectuntur aetatem , imo 

 quae initium habuerunt a medio fere seculo superiore , a quo novain in Eccle- 

 sia ortam esse sentiendi , dicendi, agendi rationem , nemo est, quin agnoscat. 

 Ecclesiam Christianam spectamus hic omnem , non modo banc illamve Eccle- 

 siae familiam. Nam inde a superiore seculo medio nata quidem est haec 

 ratio nova et vires sensim majores cepit in Germania Protestanti ; at serpsit 

 deinde quaquaversum et caput extulit cum inter Romano-Catholicos in Ger- 

 mania degentes , turn inter omnes omnium regionum Europaearum et Ame- 

 ricanarum Protestantes; denique hisce diebus vel inter Romano-Catholicos 

 in Francia , Belgio , Hispania habitantes , sese prodere incipit : quin ne Grae- 

 cos quidem reliquit intactos. Quare Ecclesiam hic volo Ecclesiam Christia- 

 nam totam , quippe cujus nulla non familia commotione ista non aliquatenus 

 aflScitur. — At commotio haec , de qua noster erit sermo , qualis quantaque 

 est? Ejus fons cernitur in hac, quae mox omnibus communis facta est, per- 

 suasione , loco consuetudinis a patribus acceptae , secundum quam pleraeque 

 jamdudum fiebant res , sequendam ab hominibus esse suum ipsorum de rebus 

 agendis judicium; quod judicium, quum jam in civitate regunda , .in jure 

 dicendo , in Uteris excolendis , verbo in omni sectarentur negotio , illud 

 Ecclesiae melius ordinandae non adhibere nefas habebant. Si cui enim alii 

 instituto , erat Ecclesiae Christianae proprietas haec , quod pedetentim magis 

 perfici et possit et velit , adeoque hominibus Christianis negabant licere 

 vetusta semper denuo crepare placita , sed iis incumbere ofiScium antiqua 

 permutare novis , simulac ilia rationi humanae semper progredienti , falsa 

 esse apparebant. E quo principio non poterant non eo procedere , ut libros 

 suae quique Ecclesiae symbolicos , doctrinam antiquam , consuetudini potius 

 quam rationi innixam , continentes , primum minoris aestimarent , mox 

 contemnerent , tandem respuerent. At levis erat opera brevique peracta, 

 haec, quae merito et immerito videbantur inepta, rejiccre; gravis est, difiB- 

 cilis , nondum perfectus diuque nondum perficiendus labor , in istorum 

 rejectorum locum meliora sufficere , sive nova I'ecens excogitata , sive vetusta 

 accuratius explicita. Atque a plerisque quidem , maxime a Protestantibus 

 nunc commendabatur Sacra Scriptura, quam legerent et ediscerent omneB 



