O R A T I O. 159 



Cbristiani, et e qua quid sibi credendum agendumque esset , derivarent ipsi. 

 Verum de hac Sacra Scriptura quaestiones mox oriebantur iimumerae , necdum 

 ad exitum perductae, quum nondum omnibus constet, quaenain hujus sit 

 fides , quisnam ambitus , quodnam pretium , quaenam doctrina. Rem non 

 exaggero, Auditores. Dubitant multi de historica multorum librorum Veteris 

 et Novi Foederis fide ; dubitant , num haec illave scripta Codicis Sacri ambitu 

 contineri mereantur ; dubitant , quodnam horum Scriptorum Sacrorum 

 doctrinae sit tribuendum pretium , rationi humanae aequale , an bac vel 

 inferius vel superius ; dubitant , quaenam sit ipsa Codicis Sacri de Deo , de 

 Jesu Christo , de homine hominisque cum Deo et Christo conjuntione doctrina. 



At de commotione locutus sum , quae Theologiam potius , quam Ecclesiam 

 spectasse vidctur. Sed reputetis, Auditores, hasce quaestiones Theologicas 

 esse lites factas Ecclesiasticas , quibus multi resonarunt suggestus sacri , 

 quaeque separationum multarum, quae dicuntur , sive novarum Ecclesiae 

 familiarum ortarum , in multis Europae regionibus fuerunt causa. Reputetis, 

 hinc lites factas esse domesticas; lites civiles in curiis disquisitas ; lites judi- 

 ciales , a tribunalibus saepissime diremtas ; saepissime tractatas , ■volebam 

 dicere, numquam sic diremtas, ut in sententia dicta acquiescerent litigantes. 



Nee tamen haec tanta rei Christianae commotio solummodo cernitur vel in 

 Theologia immutata vel in Ecclesiae pace rupta. Illud rei Christianae perficien- 

 dae studium , de quo loquebar , tanquam Theologiae immutatae et Ecclesiae 

 turbatae causa , meliores etiam peperit fructus , quum sese patefecerit quoque 

 vita nova , e fide orta , amore plena. Conspicua est haec vita nova maximc 

 societatibus beneficis atque institutis salutaribus , quae coecis quasi visum , 

 surdis ac mutis quasi auditum et loquelam , orphanis parentes, rudibus insti- 

 tutionem , Gentilibus Euangelium nunc sjc praebent , uti nulla unquam prior 

 Ecclesiae aetas idem conata est agere. Quare banc Ecclesiae commotionem 

 ita describere licet , ut sit rei Christianae totius agitatio , e doctrinae et vitae 

 Christianae perficiendae studio orta. 



De hac vero commotione regundd verba facere in animo habebam. Quae 

 dictio , quid significet , i.ntelligunt omnes; an rem justam, dubitant forte 

 nonnulli. Nam Ecclesiae commotionem regere videri potest , non esse regis , 

 Jure constituti , sed tyranni , imperium usurpantis. At nolo vim Christian! 

 hominis inferri libertati; volo, nemini licere, aut ignavia correpto , aut formi- 



