,T R A T I O. 161 



ad quae semper respicere , et , si forte aberraverimus , semper redire debe- 

 iiius , quae vero , turn libere in lucera protracta et commendata , deinceps 

 demum formas crearunt stabiles et certas ; ilia aetate modo erat quasi spiritus, 

 qui postea demum corpore est indutus. Quare ut quaestioni nostrae responsum 

 inveniamus , ad tempora Ecclesiae seriora oculos advertere necesse est. 



Hoc agentes ter potissimum cernimus Ecclesiam Christianam fuisse in bac 

 conditione , ut, secundum principia certa, certa etiam conderetur Ecclesiae 

 forma, tempore Constantini , tempore Gregorii VI I, tempore Lutheri , ad 

 quarum formarum certarum aliquain nura revocari possit conditio praesens 

 commota , paucis inquiramus. 



Constantino suam civiumque suorum religionerai mutant! eadem videbatur 

 manere inter ipsum Imperatorem et Ecclesiam Christianam ratio, quae antea, 

 quum Sacra publica essent Gentilia, inter Imperatorem et Sacra baec afiuerat , 

 id est, uti antea Sacrorum Gentilium , sic jam Ecclesiae Christianae sibi vide- 

 batur Constantinus Pontifex quidam Maximus. Quam rationem ipse, spiritua- 

 lis religionis nostrae indolis baud ignarus, finibus quibusdam circumscripsit, 

 diserte dicens , se esse quidem Ecclesiae Episcopum , sed solummodo quod 

 attinet ad res Ecclesiae exteriores. Neque tamen ipse borum finium semper 

 fuit inemor, quod lites Arianae satis docent ; neque ejus Filii, qui ipsi suc- 

 cerunt, nee Tbeodosius ille Magnus, nee praecipue Justinianus iste, quibus 

 auctoribus ortbodoxiae Ecclesiasticae norma non amplius erat in Synodis , nedum 

 in Sacra Scriptura , sed in aulae Imperatoriae arbitrio, quod uti de militia et 

 vectigalibus , sic etiam de eo , quod a Christianis verum falsumve esset habendum , 

 suprema constituebat auctoritate. Constantinum nominabam , sed jam addidi 

 cam alios tum Justinianum. Adjicere possim multos, alios, Henricum VIII 

 Angliae regem, qui seculo XVI, eadem licentia, quaaflectibus suis indulgebat, 

 civium suorum religionem regere voluit , multosque Germaniae Principes , 

 quorum baud pauci olim, num cives sui vel Lutberum vel Calvinum vel 

 Papam Romanum essent secuturi , sua definiverunt sententia, et vero vel nostra 

 aetate nonnuUi suo nomine de orthodoxia Ecclesiastica leges ferre non erubes- 

 cunt. Quum vero numquam quis soleat esse aut tarn stultus aut tarn im- 

 pudens , quin inveniat, inprimis si potestate magna gaudet, qui ipsum admi- 

 rentur et defendant, bujusce etiam agendi rationis exstiterunt laudatores , 

 quorum alii facetia quadam nodum dissolvisse sibi sunt visi, admodum acgte 



