164 PETRI HOFSTEDEDEGROOT 



teste numquam successit , id in nostri aevi succedet hominibus , ut in aliorura 

 hominum acquiescant auctoritate ? An nostri homines , qui sibi de rebus 

 omnibus judicium formare sclent ipsi, hi an umquam eo adducentur, ut in 

 aliorum jurent hominum verba ? Deinde, quid est Ecclesiae indolera liberam 

 et coelestem pervertere; nisi hoc, sententiam de placitis Christianis dicendam 

 referre ad unum pluresve homines , errori obnoxios ? Quid est , Ecclesiae 

 indolem Divinam , quantum homines valent , destruere , nisi hoc , auctoritatem 

 inferre humanam qualemcurque, quae de religione constituat nostra? Quare 

 iios , qui omnem detestamur in rebus coelestibus auctoritatem terrenam , 

 Papam Synodumve , Ecclesiae commotioni fiuem imponere conantes , aeque 

 horremus atque Imperatorem Regesque idem agere sibi sumentes, 



Sed ista suo reliuquentes loco jam ad meliora veniamus , inquirentes , num 

 forte ad Ecclesiae conditionem , quae Lutheri fuit tempore , nostra haec sit 

 reducenda. llle quid egerit ,notissimum est. Ex magno bonis operibus statute 

 pretio ad gratiam in Christo amplectendam Diviuam nos reduxit atque ex 

 humanarum traditionum erroribus ad Euangelii veritatem. Priraum , quod 

 agebat , erat gratiae Divinae dignitatem ita contra Tetzelium vindicare , ut 

 illam unam haberet salutis nostrae causam , omni operibus nostris merito 

 prorsus negato. Alterum , Euangelium et hujus rei et omnium de re Christiana 

 quaestionum ita facere judicem , ut ad hoc unum semper provocaret , hoc in- 

 terpretaretur , qui hoc continebat , Codicem Sacrum vernaculo redderet serinone , 

 unde vel opifices et mulieres verum falsumque discernerent ipsi. Jam igitur 

 qnaerimus , num quae est nostris temporibus Ecclesiae commotio sic forte 

 feliciter possit dirigi , ut ad eam , quae Lutheri tempore fuit , Ecclesiae 

 conditionem forma praesens reducatur? 



Quaestioni huic non difiScile est respondere. Primo quidem fieri nequit , quod 

 in hac quaestione sumitur. Tria sunt secula , j)er quae duo ista Lutheri 

 reliquorumque Reformatorum principia sunt elata, celebrata, defensa ; et 

 multi tamen in Ecclesia Christiana viri doctissimi et probissimi negant, ea 

 ab omni parte esse vera; quare est adhuc eadem ilia Occidentalium Christia- 

 norum in Euangelicos et Romano-Catholicos divisio , quae ante tria initium 

 sumsil secula. Igitur , ut de Graecis sileam , ne Occidentales quidem 

 Christianos omnes his Reformatorum principiis repetendis ad unam omnes 



