5a A. M. C. T A M H A L L 



monstraverat , qu& ad proposilum ire, mnlto cum laetiore successu contigit Hei- 

 neccio. Nos jam ostendamus , quaenam viris doctis ad tantam rem tractaudam ad- 

 minicula fuerint , et quomodo its usi sint. 



Totam legem in duas paries distinguendam esse , quarum altera ad amplificandum 

 civium numerum , altera ad locupletandum aerarium comparata fuit , dubio caret; 

 turn quia scriptores passim legis de ruaritaudis ordiuibus atque caducariae separatim 

 mentionem faciant ( cf. 1. VI. Cod. de op. libert. et Ulpian. fragm. XXVIII. 7.) 

 turn vero etiam e Tacito Anna]. III. 27., qtii disertis verbis utrumque finem me- 

 morat. Praeterea vulgatum crat , Legein varia capita continuisse ; quisnam autcia 

 capitum numerus fuissct, et quonam ordine disposita fuissent, liquido non constabat. 

 Memoraverat quidem Gellius Noct. Alt. II. i5. caput legis septiinum, Marcia- 

 nus fr. 19. de R. N. caput trigesimum quintum; ast parum lucis oflundebant haec 

 testimonia, pro tenebris , quibus caeteiae legis paries undique obvolutae jacebant. 

 Hujus autem difficultatis probe gnaris, uiiica saltern viris doclis superesse videbatur 

 ratio, qua rei exitum contingere possent. Scilicet inscriptions fragmenlorutu qui- 

 bus legis nostrae clansulae in Digestis explicantur ,, argucbaut multos oliin JCtos ad 

 legem Juliam ct Papiam commentaries conscripsisse ; accurate vero iisdem locis indi- 

 cabatur , quonam commentariorum Jibro , legis quandam sanctionem explicaverant ; 

 quarc liorum librorum seriem secuti Gothofredus et Ilcinec cius , legis clausulas 

 exposucrunt, ita nimirum , ut quod primo commentarii libro , v. c. Ulpian us, 

 memoraverat, primis legis capitibus expressum statuerent. Nam admodum veriiimile 

 iis videbatur , JCtos in ordinandis suis de lege Julia et Papiii Poppaea commentariis 

 accurate ipsius legis vestigia pressisse. Kihilominus tamen "nee ita eliam res erat ex- 

 pedita. Nimirum uno quidem libro pluva placita explicaverant JCti , quo factum 

 erat, ut cuinam clausulae primus locus dandus esset, saepissime non liqueret, cum 

 praeterea non constaret , utrum uno pluribusve capitibus bae compreliensae fuissent. 

 Acccdebat niultarum inscriptionum incerta fides, Digestorum de quibusdam legis 

 sanclioiiibus ahum silentium , denique variorum JCtorum varia nonnumquam operis 

 disposilio. Quodsi igitur bene reputemus quantis difficultalibus etiamnunc laboraret 

 legis Papiae restitutio, mirum videri uequit etiam hac in causl pauca firma argumen- 

 ta , pluriiiiais conjecturas esse. Atque ut fieri solet, ubi rerum testimonia desunt, 

 non una semper e<xl em q ue virorum doctorum est opinio ; quod quo manifeslius pa- 

 teat , de vario ordine quo oin c(1 l a capita disposuerunt Viri Docti, paulo accuratius 

 exponemus. 



