COMMENTATIO AD QUAESTIONEM LITERARIAM. 3 7 



quidquam possit, consentaneum est accuratam magis infiniti declarationem et qui- 

 dem ejus naturae convenienter secundum intelligentiae leges tentare. 



Duplex igilur distinguunt infinitum , formale unum , alterum vero materials. 11- 

 lud nihil aliud est atque forma ea , sub qua infinitum repraesentare solemus , nimirum 

 sejnpiternitas ; hoc vero absoluta ilia est entitas (absit verbo invidia) , qua fitut infi- 

 nili repraesentatio ad revera existens quidpiam referri queat. Formale infinitum 

 vulgo mathematicum dicitur , materiale vero metaphysicum vocant; utroque autem 

 in unum coalescente , id est infinite metaphysico sub forma sempiternitatis repraesen- 

 tato absolutum illud provenit, de quo, omni aetate, nostra vero maxime in philoso- 

 phorum scriptis plurimus sermo esse solet. Quaestio itaque supra memorata }am ali- 

 ter rectiusque proponi potest sequentem in modum : Utrum scilicet intellectus ca- 

 tegoriarum notiones in absolute sensu sumptae ad absolutum adhiberi possint?" Id 

 autem fieri posse exinde patet quod sempiternitatis forma sub qua absolutum neces- 

 sario concipimus, aptissime quadret in illas notiones , in quantitatem absolutam sci- 

 licet, quia quanti absoluti notio ab infiniti temporis adeoque sempiternitatis idea se- 

 jungi nequit; in qualitatem vero absolutam, quia entitas absoluta ejusmodi est ut 

 nonuisi tempore infinito comprehendi possit; item in Relationem absolutam, ut quae 

 essentiam in se et omni ex parte absolutam innuit , ac proinde cogitari nequit nisi 

 certain aliquam relationem omni relatione in lempore finite data superiorem , atque 

 in aeternnm consistentem admittas; in absolutam denique modalitatem, ut quae ab- 

 solutae ad conscientiam nostram relationis notionem involvit, nee nisi rei alicui , quae 

 sempiterna sit , congruere potest. 



Jam vero categoriis usi reperimus absolutum esse absolute unum , indifferensque et 

 necessarium , absolutam denique substantiam omni accidenti vacuam. Quae cum prae- 

 dicata ad unum omnia ad substantiam absolutam ultimo referenda sint, hujus idea 

 paulo accuratius nobis exponcnda ac declaranda est. Absolutae vero substantiae idea 

 ad diversas perducit ideas prout illi principii aut causae notionem subjicias ; si il- 

 lud , tres jam conjequeris ideas, scilicet: 1. Ideam principii phaeiiomenorum pure 

 subjectivorum sive existentiae intelligentis; idem mentem vacant; 2. ideam prin- 

 cipii phaenomenorum pure objectivorum sive existentiae non intelligentis; quam 

 maleriam dicunt ; 5. denique ideam principii absoluti utriusque supra dictorum 

 phaenomenorum seriei; quern mundi spirilum appellarunt. Sic igitur tria jam spe- 

 culationis philosopliicae priiicipia teuemus, nondum tamen adaequatam absolutae 

 substantiae notionem assecuti sumus, ut qui , quocumque convertamus animum, in 

 accidentibus adhuc baeremus ; ut perfectam igitur illius ideam tandem complecta- 

 mnr , ad causae notionemj confngiendum est. Hie jam causae] absolutae suprema pro- 

 dit idea, hue vero progress! gradum sistere cogimur; ad Deum enim pervcnimus. 



E 3 Hit 



