COMMENTA.TIO AD QUA.ESTIONEM LITERA.RIAM. 35 



statigen wachstume sein entsprecbendes increment dazu giebt) in widersprucli 

 stebt : 



c) Oder aber wenn angenommen wird, dass jene Raummomente , deren unend- 

 lich viele in jedem eudlichen Raume , und jene incremente, deren unendlich vide 

 in jeder sinnlichen grosse miissten gedaclit werden, wahre minima ohne alle sensible 

 grosse und ausdehnung seyn ; dann ein wirklich und sensibel ausgedehntes aus sen- 

 sibel unausgedehnten , und eine sensible grosse durcli inci-emente , die gar keine sen- 

 sible grosse babcii , konne und miissc erzeugt werden." 



Tempus vero specie tantum non re cum spatio consistere non posse in aprico fore 

 ex infra dicendis speramus : nimirum 



a ) Tempus nee spatium in- se considerata unum in altero percipi ac mensurari 

 possunt ; id vero nonnisi de relationibus rerum sensilium progressu temporis in spa- 

 tio perceptis intelligi potest, illae enim turn aliis relationibus in tempore quibuscum 

 conferuntur, determinari queunt quin vel minima oriatur repugnantia. Item spatium 

 in se consistentis quidpiam est , tempus vero in se lluentis quidpiam jure liabetnr; 

 attamen si certum quoddam spatium complecti velim , ab una parte ad alteram pro- 

 gressu temporis transcam iiecesse est, quo per se sequitur spatium in tempore optimo 

 jure poni posse. 



6) Quod ad motus notionem attinet, spatium] cum tempore non pugnat, namqne 

 hie temporis intervallum et spatia quae percurruntur , in ratione inversa , ut aiunt , 

 versantur : quanti porro determinati in spatio progressu temporis constanter concres- 

 centis notio cum infinita temporis momentorum mullitudine consistere potest, ut quae 

 a determinate partium quibus coiistat numero nullo pacto pendet. 



c ) Denique cum spatium et tempus ex absolute minimis partibus confecta consi- 

 deremus , ista res neque tempus ueque spatium in se spectata tangit; proindeque 

 repugnantiae quas Rixner habet, nullae sunt. 



Quod ad argumenta subsequentia quae contra temporis repraesentationem obmo- 

 ventur attinet, ea ex clar. Rixneri libro excitare uimis longum foret ; paticis duntaxat 

 refutanda censemus. Monere igitur nobis liceat distinctionem temporis in praeteri- 

 tum , praesens ac futurum doctrinae nostrae non oblicere; earn quippe tempus in se 

 non spectare. 



Quod ad'ullimam objcctionis partem, non intelligo qui earn quae sola homini con- 

 cessa est , temporis intuitionem ferre nequeat. 



Ut nostram vero de tempore sententiam paucis proferamus, illud nee pura nobis 

 abstractio est, quia jure dicitur aliquid esse in tempore, nee vero substantiale quod- 

 dam principium , quia tempus nobis non est nisi quid cui temporalitas inest reprae- 

 sentemus ; nee accidens tamen , quia secns substantia sublata evanesceret ; nee pura 

 reiuui ad se iuvicem relatio , namqne et hacc a mente nostra constituenda esset ; nee 



E dc- 



