COMMENTATIO AI> QUAESTIONEM LITERARIAM. 29 



cipium: omnis res sensilis quantum xtensivum inteusivumque est : " extenslvnra 

 quidem , qnia nulla res sensibus subjecta percipi potest, nisi singulae partes appre- 

 hensae uiioqne deimim conscientiae actu comprehensae ad unitatis formam reJucantur ; 

 ex quo cooficitur ut res sensiles ad unam omnes numerorum legi submissae sint, 

 proindeqne quantitatis Schemati congrnant ; intensivum vero , quia rem nullam nisi 

 per aliquam certam sensationein eamdemque certo quodam intensionis gradu gauden- 

 tem intueri possumus , unde per se sequitur et in qualitatis Schema res sensiles qua- 

 drare ( 1 ). 



Idem de Relationis Schematibus dicendum. Namque 1. unaquaelibet res sensilis 

 in se spectata substantiae et accidentis Schemati congruit, juxta legem hanc: ie-s 

 sensiles in se consideratae perseverans ef mutabile quidpiam habent. " 



2. Res sensiles , si non pure in se, sed in mutua ad se invicem relatione species, 

 aut simul sunt, aut sese invicem subsequuntur ; si hoc fit, jam in causae et effectus 

 Schema quadrant, namque turn unaquaelibet res certo quodam modo in tempore 

 existere debet ; nihil autem aliquo certo modo existere potest , nisi alia re quae tem- 

 pore prior esse debet effectum sit , adeoqiie nisi jam certam ponas rerum successio- 

 nem ; si illud , eas mutuae efficacitatis Schema innuere in aprico est. Quod ad mo- 

 dalitatis Schema attinet , per se liquet et in hoc res finitas quadrare, nihil enim no- 

 b-is existit nisi vel formalibus vel materialibus existenliae conditionibus respondeat , 

 sive quod eodem redit, nisi certam quamdam ad tempus relationem innuat. 



Facile hie foret plura subjicere principia quae turn sensuali cognition! turn Philo- 

 sophiae naturali sic dictae fundamento suoat ; addam tantum quas Kantius et Frisius, 

 habuere leges ( 2 ), 



KANTIANA EXPOSITIO (5). 



I. 



Axiomata visionis. 



Summum illorum decretum hoc est: omne phaenomenou in quantitatibus vers*. 

 tur extensivis. " 



II. 



( i ) Idem sonant haec jam ab antiquioribus philosophis admissa principia : In mundo finito non datur saJ- 

 tus, " id est, genesis rei sensibus subjectae recM intelligi nequit, si ab ejusdem prima parte ad ulriraam veluti 

 ialtu transeatur. In mundo finito non datur hiatus,*' id est, nullus experientiae datur locus, ubi omne omnino 

 reale deest, sive ubi nullus sensation! relinquitur locus. 



k C*) Vide Rants Krit. der r. V. p. 200 274. Fries, Neue Krit. der Vern. ater theil , . 114. p. 133 "135. 

 Vcrsioncm Bornianam sequi hie liceat, p. 135102, Lipsiae, 



D 5 



