o8 P. J. L E M O I N E, 



A) Utrum denique et quJ oaedem sensu absoluto sumptae in res in'initas qua- 

 il i nil ? 



Quod ad priorem vero qnaestionem attinet, sequentia habeo : sires sensibus subjec- 

 tacejus naturae sint ut in tempore vel inspatiovel in utroqiie simul existant, si porro 

 categorias , de quibus hie sermo est , certain quamdam ad tempus inmiere relatio- 

 nem, iino eertis quibusdam schematibus exbiberi posse constet ; si denique res sen- 

 siles in haeo qnadreiit Schemata, earum rerum cognitionem humanae Rationi patere 

 necessario evil admiltendum ; vera autem ilia sunt omnia; namque duo prima argu- 

 ment* hujus momenta extra omne dubium jam ponuntur ; terlium vero aeque valere 

 Schemalismus ille intellectus quern critica philosophia adeo celebravit, satis probat. 

 Nimirum numerus quantitatis Schema est; singulae quippe quantorum relativorum 

 partes apprehendendae sunt, ut uno demum conscientiae actu comprehensae sub 

 unitatis formam repraesenteiitur ; gradus vero notio qualilatis Schema est , rerum enim 

 sensilium qualitates ex nostris tantum sensationibus dijudicari possunt, hae autem 

 nonnisi ex intensionis gradu aestimari solent. Relationis Schema ordinis in tempore 

 eoneeptus est; hie vero perseverantiae et mutationis (quod Schema est substantiae 

 et accidentis ) , successionis ( causae et eflectus Schematis) ac simultaneitalis de- 

 nique (quod mutuae rerum cfficaciae Schema habent ) notionibus designari solet. 

 Quod ad modalitatem attinet , nihil secundum ejusdem categorias cognosci potest, 

 nisi certo quodam in tempore existat, quo factum est ut illius Schema per existentiae 

 in tempore finite notionem exprimerent. 



Hac de re recte disputarunt immortalis Regiomontanus Professor in Critica Ratio- 

 ji is Purae, p. i8a 187, et Clar. Frisius in Critica nova, altero volumine . ii4. 

 p. i32 i33. In eo tantum a nobis discrepare videntur, quod neuter intellectus no- 

 tiones in absoluto et in relative sensu sumi intellexerit ; unde factum est ut Kantius 

 de illis in sensu absoluto sumptis ad res sensum transcendentes adhibendis non co- 

 gitans , Rationis speculantis potestatem mirum in modum imminuerit ac laeserit jura 

 principatu Rationi praclicae dato et in eis rebus quidem quae ad Rationem Theoreti- 

 cam duntaxat pertineant; Frisius vero, etsi ab hoc errore immunis, sublimioris ta- 

 men illius categoriarum usus ne suspicionem quidem habuisse videatur. Ut vero 

 quaestioiiem de qua hie sormo est, omni ex parte pertractemus , ab omnique arbi- 

 trio simus alieni , inquirendum restat , utrum res sensiles in supra memorata notic^- 

 iiuiii intellectus Schemata quadrent ; imo diluenda erunt eorum argumeiita, qui at 

 illis notionibus ad res quae sub sensum cadunt adhibitis onatam cognitionem fere 

 rtullam et inanem habeant, ejusdemquc principia aliqua ex parte deficere opinentur. 

 Res sensiles vero in ilia notionum intellectus Schemata aptissime quadrare , ex iudu- 

 bitatis quae sequuntur priucipiis facili opere evinci potest. Etenim primum illae 

 Quantitatis et Qualitatis Schematibus vi naturae suae congruunt secundum. hoc prin- 



