COMMENTATIO AD QUAESTIONEM LITERARIAM. 3/ 



in tempore prius animo complecli quam finitum ; illud enim adulta tantum ratio as- 

 sequi potest. 



Quod si quis denique dubitet nos sensnum veluti angustiis clauses infinitum imme- 

 diate complecti posse, reputet velim hominem, quocumque mode id fiat, supra 

 sensum ascendere infinitique notionem sibi vindicare ; merainerit primes adeo Grae- 

 corum philosophos , etst soli sensui fidem haberent , movente tamen instinctu quodam 

 philosophico ad unum omnes ab infinite disquisitionis initium sumpsisse ; reputet 

 quoque, homini , si eo usque eniti valeat, infinita quadam utendum esse facultate; 

 nee quaerat autem qui fiat , tit homini undique spatii et temporis veluti cancellis 

 presso infinita quaedam facnltas inesse possit. Namque nihil aliud jam quaereret 

 praeter boc : qul homo rationis particeps esse queat? Qui homo homo esse possit? 

 Quae sane quaestiones serio proponi nequeunt. Haec tie infinite monuisse sit satis. 

 Reliqua jam prosequi juvat. 



Tenemns igitnr objectiva principia, tenemus et subjectiva. Logica jam cognitio- 

 nem ac scientiam nos assequi posse docuit ; videamus nunc quaenam juvantibus Me- 

 taphysices principiis ulterius perficere valeamus. Cognitio, ut definire solent, eo 

 conficituT quod repraesentatio cum re repraesentata omni ex capite conveniat congru- 

 atque, sive quod subjectivum omni ex parte in objeclivum quadret, si recentiorum 

 verbis uti liceat. Veram igitur cognitionem hac una sub lege assequi possumus, ut 

 principia subjectiva in objectiva quadrent, illaque ad haec adhiberi possint. Duo 

 autem sunt objectiva principia inter se maxime diversa, unum enim fiiiiti, allerum 

 Tero infiniti notio est. Duplex itaque hie suboritur solvenda quaestio : 



a 1 ) Utrum et qui intellectus notiones ad finitum adhiberi possint? 

 b) Utrum et qut eaedem apte in infinitum quadrent? 



Sive, ut aliis verbis utar, utrum ad cognitionem turn empiricam , turn pure ratio- 

 nalem eniti valeamus ? Supra jam dictum est Intellectus notiones duplici sensu ac- 

 cipi posse , sensu scilicet absoluto et sensu relative ; vero autem verius illas (_ si modo 

 in res seiisibus subjectas et res sensum transscendentes adhiberi possint) in infinitum 

 quadrare non posse nisi illo usurpentur sensu , nee finito contra congruere pose 

 nisi altero -sumantur. 



Etenim si quis unitatis absolutae notionem in hanc v. gr. mensam , cui assideo , 

 adhitere vellet ; mensae hujus natura omni ex parte destrueretur , ut quae jam suA) 

 sensum cadere non posset; namque ea tantum, quae aliqua ex parte multa sunt, 

 sensu percipere possumus. Item si qnis causae relativae conceptum ad Deum adbi- 

 bevet, Deum habere nullum jure diceretur. His praemonitis, adversabitiir nemo, 

 si supra memoratas quaestiones ponam sequentem in modum : 



) Utrum et qui intellectus notiones in sensu relative sumptae ad res senstt 

 perceptas adhiberi possint ? 



Da ) 



