tlOMMENTATIO AD QUAESTIONEM LITERARIAM. 3$ 



c. ) Snbstantia et Accidcns; Causa et 

 Effectus , mutua rerum efficacia. 

 d. ) Possibilitas , Actualitas , Necessitas. 



Unum addiderim , notiones has ad unum omnes in duplici adhiberi posse scnsu, 

 in absolute scilicet et relative sensu, ut experientia testis probat ; sic unitatern tri- 

 buimus modo rei sensibus subjectae, modo rei sensus transscendeiiti ; sic unum dici- 

 inus esse deum ; unam esse fabulam , quo sensa praescripsit Horatius : denique 

 sit quodvis simplex duutaxat et unum. " Sic etiam causae notio modo hoc , modo 

 altero usurpatur sensu. Hue accedit quod multa inde commoda in rebus melaphy- 

 sicis orianttir , multique evitentur errores. 



Caeterum humaua mens viam inchoatam persequens ad infiniti ideam tandem per- 

 ilucitur, quae cum purae conscientiae facto adeo arctis connexa est vinculis , ut ab 

 illo separari non possit. 



Ut vero paucis jam omnia contrahamus : Conscientia pura, Sensus, Ratio rernm 

 cogooscendarum absolute spectatarum notiones ofFerunt , proindeque principia ob'- 

 jectiva , quae supra dixi ; quae vero intellectus usum regunt ac moderantur leges nul- 

 lius rei notioneni praebent , decent tantum qul res aliunde datae cognosci omnique 

 ex parte intelligi possint ac debeant. Finiti quidem idea intellectusque leges transeun- 

 dae hie esse videntur , infiniti vero notio in se me morari cogit : earn itaque qui in 

 mente nostra oriatur , quaenam et qualis sit, accuratius exponam. 



Mihi igitur primum monere liceat Rationem impulsione quadam extrinsecus oblata 

 ad ideam infiniti nullo pacto perduci posse ; ilia enim in se consistit omnis , nee nisi 

 propriis viribus uti potest; aquilae instar illius , quae pedem vix sistit in terra, quum 

 jam libero impetu in ahum evolat longeque supra terrain sublime fertur. Ratio extra 

 cancellos , quibus homo sentiens depressus continetur , nisu suo egressa ad infinitum 

 usque et immediate quidem peryenit; ilia caeteris quidem facultatibus addit vires 

 omnemque qua consistunt firmitatem , ipsa vero a reliquis nulla ex parte pendet , 

 *ibique bene fidens subJimioris laboris nullam fert participem ; sensus ut qui in finito 

 versatur omnis , illi succurrere non potest ; nee ipse adeo intellectus , namque ultra 

 res sensibus subjectas progredi nequit, indefinitum quidem facile assequitur, semper 

 vero infinitum ipsi in profundo demersum esse videtur; non interrupto quidem nisu. 

 a -causa ad causam ascendit, nunquam vero absolutam rerum causam assequi potest; 

 ubique qnidem offendit, nusquam vero tenet infinitum ; sic statuit id , quod unum 

 una ex parte st, altera ex parte infinite multa esse; substantiae infinite multa acci- 

 dentia inhaerere posse ; indefinitam porro esse causarum et eflectorum seriem , rerum 

 ienique ortum et inleritum in aeternum perdurare docet , haec omnia vero infinitum 

 illud non sunt , quod absolutam existentiae affirmationem in se continere debet , quo 

 jperfecla et adaequata rerum intelligentia inniti possit. Sic jam*monstrato Rationem 



D unara 



