COMMENT ATIO AD QUAE3TIONEM LITER ARIAM. a 



tinere. debet quo fit ut ad hanc , non ad aliarn rem referre oporteat. Modus ille 

 forma dicitur; id vero, quo fit ut cognitio ad cerium quamdam rem referatur, 

 materia appellari solet , utroque nomine, ut videtur, ab artificum operibus de. 

 sumpto ( i ). 



Etsi cognitio, nonnisi materia ac forma conjunctis , omni ex parte absoluta dici 

 queat , metis humana tamen vi naturae suae singulas seorsim examinare potest. 

 Itaque si quis cognitionis formam ita ab omni segreget materia, ut nihil praeter for- 

 mam animus capiat teneatque , oritur pura forma sic dicta , id est , purus modus 

 quo cognitio in mente uostra gignitur. Hie autem modus , propterea quod purus 

 sit modus , in unamquamlibet cognitionem , cujuscunque sit fgeneris , natura sua 

 quadrat , proiudeque norma est ad quam cognitio omnis sit describenda; inde prin- 

 cipia mere formalia apud omnes fere philosophos laudata, in quibus exponendis res 

 logica versatur omnis. Sin autem a couscienliae purae facto progress! non. ad puras 

 formas attendamus animum , sed matcriam contra cognitiouis perscrutemur , prodeunt 

 jam turn non mere formalia, sed vere materialia principia, id est, quae non for- 

 malium instar puros exhibent modos quibus cogitationis actus peragitur , sed modos 

 proponunt quibus res de quibus cogitamus necessario existaut ; quae pura praedicata 

 actus cogitationis non sunt, sed aeterna ac necessaria rerum ipsarum praedicata, 

 quorum breviter expositio praecipuum Metaphysici munus conficit. 



Principia materialia igitur ita composita sunt ut ad unum omnia ad cognitionis ma- 

 teriem spectent;' alia vero earn quocumque modo vel immediate vel mediate suppe- 

 ditaut, uno verbo rerum cognitionem constituunt, ideoque constitutiva dicuntur ; 

 hue pertinent Kantiana liaec : Alle erscheinungen sind der anschauung nach exten- 

 sive grossen. " alle erscheinungen enthalten die substanz, welche beharret, und 

 accidenzen welche wechselu ;" alia vero nee mediate nee immediate materiem cogui- 

 tionis offerunt , sed viam duntaxat indicant qua certae cujusdam cognitionis .materiem 

 assequi valeamus, ac proinde cognitiouem constituunt nullam, sed regulam tautumsive 

 normam proponunt, ad quam rerum cognitionem consequi quis possit , quo fit ut/zor- 

 rnativa seu regulativa, appellari soleant : quorum exempla haec sunt : Natura imam 

 eandemque constanter sequitur legem. " Universa et singula in rerum natura a divina 

 quadam mente fuere ratione modoque constituta. " In rebus historicis , causarum 

 seriem prosequi continue debemus , donee ad primam causain usque perveniamus. " 



Kantius ac Friesius parum ab hac definitione dissentiunt. Ille enim principium 

 constitutivum habet , welches a priori bestimmt , wie etwas seyn muss oder soil;" 



re- 



CO Vide Van Ilemert , Beginseb der Kantiaanscbe Wijsbegeerte , eerste deel, . 2. p. 2 4. 



C 5 



