COMMENTATIO AD QUAESTIONEM LITERARIAM. 7 



tubigat ac moderetur mentes , nut apud singulos tantum valeat ; prior scientia , pos- 

 terior fides dicitur. Denique si ea detur adsensio, quae nee apud omnes, nee apud 

 singulos valeat, opinionem dicam. " 



Homo (| nulls e naturae manu hasce in terras emittitur , in absoluta rerum ignoratio- 

 ne adeoqne in absolute dubio versatur, nee affirmare quidpiam , nee negare potest. 



Priino animi impetu modos omnes quibus res quaedam considerari possit, com- 

 plectitur , sed nondum e dubio emergere potest, in quo demersus jacet 5 postquam 

 din. circumspectavit , ac tandem earn naclus est rationem qua de re sibi objecta hoc 

 potius quam aliud ferre judicium potest, turn primum aliquid etsi vacillans adbuc 

 proferre audet absolutum quidem est sublatum , sed non omne dubium ; compertum 

 quidem babet bane de re judicandi rationeni humanae menti non repugnare, imo re- 

 liquis rem considerandi oppositis modis ration! magis satisfacere ; nondum vero per- 

 suasum babet illam esse veram ; probabilem babet rei cognitionem, non certain ; non 

 taultum igitur , sed tamen aliquid jam profecit. Ante nesciebat utrum res sibi pro- 

 posita intra cognitionis humanae terminos contineretur , utrum cum ratione consen- 

 tiretnecne; quisnam inter infinite multos unam eandemque rem considerandi modos 

 m,igis naturae rei congruat; hi jam nunc nodi sunt soluti ; jam non est quod scepti- 

 cismo cedatur locus , uno verbo opinatur homo. Plura tamen adhuc perficienda re- 

 stant ; nee sistere gradum homo potest nisi ea saltern ratione motus , quae ipsi plene 

 satisfaciat, rem pro vera habeat ; ilium nactus firma jam tenetur persuasione, jam 

 nondubitat, jam sententiam suam de re proferre, suisque dicta rationibus confirmare 

 audet ; laetus que verum se tenere profitetur ; attamen si reluctant! non cedat , nee 

 cedit ipsi reluctans ; ipse igitur de re persuasum habet, sed aliis persuadere nequit; 

 surdis inania canit, si forte quis illius assentiatur dictis, aut credulus acquiescit, aut 

 ea duntaxat mente nt rem ullerius ac certo magis ponderet judicio ; fidem igitur ha- 

 bet, nee plura. Mox vero studio nobis a natura insito cogitata nostra cum aliis com- 

 municandi, sensaque nostra et ipsis infundendi, longius progredi cogimur donee tan- 

 dem eo pervenerimus ut non modo nos , sed et reliqui omnes non assentirinon possint , 

 ut jam nulli dubio sit locus, pateat veritas Integra, error omnis arceatur. Scientia 

 igitur sola (hi enim quos modo enumerates proposui characteres , nonnisi in eamdem 

 quadrare possunt ) scientia sola omni numero absoluta cognitio est; ejus enim necessario 

 naturae est ut summa gaudeat perspicuitate , summo declaretur ordine, summa verita- 

 te vigeat , omni denique ex capite objecto suo respondeat, ut scholae utamur termino. 

 Scientia autem bipartite dividi potest in omni numero absolutam, et in minus 

 perfectam scientiam. Haec inductione et analogia nititur, a particular! ad univer- 

 sale regreditur , nee in absolutam unquam converti poterit scientiam nisi infinitum 

 experientiae campum totum omnique ex parte perlustraveris , quo eniti homini natura 

 non dedit ; ilia contra ab absolutis rerum, principals progreditur , omnisque in se 



con- 



