COMMENTATIO THEOLOGICA; r5> 



n t 



tnr, aliud amplexus est: defeudit enim, spem significari uon firmam certamque , 

 ed quam excitaret.gravium dolorum molestia atque sensus; quod ipsum illud erat, 

 quo Wetstenius, ut aliam rationem iniret, fuerat commotus: probe enim anim- 

 adverterat vir perspicacissimus , spem hie memorari ab omni dubitatione remolam; 

 quae vis inest verbo xirexSsxevitzi: hoc enim non simpliciter est sperare , sed expec- 

 tare , quod non nisi de rebus dicitur iis, quarum satis firma nobis allata spes est. 

 Cum igitur ouinino cogitentur a scriptore boua ejusmodi, quae quis temere in liac 

 vita exspectet , cumque spes in illis reposita, stabilis sit firmaque , qualis Ttj xTitrsi, 

 siquidem ita accipias , tribui nullo modo potest; non temere nobis efBcere videmur, 

 bane quoque interpretationem omni fere probabilitate carere.- 



De usu loquendi non est fere, quod moneamus; hoc tatnen tenendum. Namque 

 Viri Docti hac fere arguuientatione secum usi esse videntur : vocabulum KT'IVU; magna 

 ex parte convenit cum altero xdtrfto? ; jam, ut KtSu'^o? i. e. ut brevi ante vidimus, 

 hujus or bis incolae , crebro dicitur de iis, gui beneficio carent Religionis Chris- 

 tianae ( vid. Schleusner in Lex. h. v.}; ita jcr;V/? videtur eodem jure ad eosdenx 

 potuisse referri : usurpatur enim interdum de universo genere humano ; quare quis 

 dubitet, quin per synecdochen de maxima dici possit hujus generis parte, id est, de 

 iis, qui non sunt Ckrisliani? Sed haec ratiocinatio : nobis quidem in. vitio esse vi- 

 delur. In pervestigando enim usu loquendi ante oiuuia oportet videre, quid cerlis 

 constet scriptorum testimoniis; siquid autem sat flrma auctoritate stabilitutn inveneri 

 mus , turn vero inquirendum est, quomodo homines, humanam cogitandi et lo- 

 quendi rationem secuti, iu earn consuetudinem venire potuerint. Veluti , vocabulum 

 xdrftcg certum est, dici saepe de iis, qui ad societatem non pertinent Christiana- 

 rum, cumque hoc dubio vacet, aperlis declarantibus, quae in N. F. scriptioiiibuj' 

 cxstaut, iiidiciis , diligentis grammatici est investigare , qua ratione ita dici poluerit. 

 Quapropter vocabulum XT/<T/?, si testatum est, multis vel nounullis duiitaxat in locis , 

 ita, ut volunt Viri Docti, usurpari , comparata voce xoV^o?, facile assequimur, qua 

 via ilia ratio dicendi invalescere poluerit. Verum teslimoiiia prorsus desunt; deesse 

 autem vix possunt , cum in N. T. valde frequens sit mentio eorum, quorum de plu- 

 ribus Diis opiiiio erat; ex quo quis non sponte sua colligat, temere htc a vulgar! ra- 

 tione disced! ? Loca enim Marc. XVI: i5. Coll. 1 : 23, quae in hanc partem traxit 

 Wetstenius , alius generis esse, planum est comparantibus Marc. XVI: i5. cum 

 Matth. XXVIII: 19. conf. quae diximus .5. et Flatt in Tories, p. 245. Nequa 

 Tero minore probabilitalis specie possit contendi , vocabulum yy , quod scilicet per 

 metonymiam continentis pro re contenta dicatur de hominibus has terras tenen~ 

 till us , usurpari quoque ad significandos eos , quibus nidla cum Ckristianis interce- 

 pt Sacrorum societas. Denique , si res ita haberet, sequeretur , omuia oninino vo- 



Cft- 



