R A T I 0. 163 



libus sumi solet , de viribus loquamur , profecto in errore essemus si cogitare- 

 mus aliquid quod pro lubitu tanquam de materie seiunctum et per 

 se constans nobis fingere liceret; si alio modo id nobis repraesentaremus 

 quam notionem aliquam abstractam. Pari iure possemus negare vires dari , 

 sufficeretque loqui de materiis quae certis sub conditionibus effectus edant, 

 qui effectus causam suam habeant positam in propria corporum indole. Phi- 

 losophia ilia igitur sine dubio verum videt, ubi materiem et vires nobis 

 proponit arctissime secum invicem coniunctas, neque ullo modo divellendas, 

 neque falsum est causam actionis alicuius, quae posita sit in propria natura 

 diversarum materierum, harum proprietatem aliquam appellare. Sed hoc 

 placitum illorum philosophorum ulterius tendit. Nam basis est cui super- 

 struunt d octrinam de animo hominis , materiae prorsus subiecto , et eo 

 usque inde pergunt ut summum numen , quod hunc mundum creaverit , ex 

 ipsa rerum natura tollant. //Quicumque" inquit BUCHNERUS, //loquuntur 

 de mundi opifice sive de viribus creatricibus quae mundum ex se ipso, vel 

 e m'bilo effecerint, eos, nae ! latet primum et simplicissimum fundamentum 

 contemplationis naturae vere philosophicae et experientiae ipsi innixae." 



Modus quo existat natura corporea homini aenigma est, quod solvere 

 non valet. Homo igitur sentit necessitatem agnoscendi naturam aliquam 

 excelsam , omnipotentem , e qua omne illud , quod iutelligere et de quo 

 claras notiones sibi mente informare numquam potuit, explicetur. Empirica 

 naturae rerum investigatio non ducit horninem recta via eo, ut excelsiorem 

 eiusmodi naturam agnoscat;. sed quaerere licet, num evidenter demonstret, 

 sensum quo propellimur ad agnoscendam potestatem inateriae imperantem esse 

 vanum , aut hunc prorsus cum sana ratione pugnare ? Quaerere licet num id 

 re ipsa sequatur e placito, vires vel facultates materiae coniunctas esse 

 neque divelli a"b ea posse, quia istae vires vel facultates non existunt per 

 se, sed voce vires non nisi propriam quamdam conditionem materiae et 

 propriam rationem,, quae inter diversas materies intercedit, significamus ? 

 Minime! Ista conclusio non patet latius, quam quatenus pertinet ad rein 

 quam explorare studemus. Quodsi philosophi nostri latius extendant illam 

 conclusionem , discedunt de experientia, quod si faciant, uti faciunt, 

 quaerere licet, num nobis repraesentare valeamus materiern propriis faculta- 

 tibus praeditana et inanimarn, nisi assumamus potestatem supra earn posi- 



21* 



