R A T I 0. 97 



attendendum, et attendendum quotidie, quae existant novae inter homines 

 necessitudines , quaeque leges ita vel desiderentur prorsus, vel iam parum 

 aptae esse videantur. Id vero in primis attendat legislator, legem scridi, 

 sed ius nasci, ad iuris normam ita revocandas esse omnes leges; in patria 

 autem Regi atque populi Delegatis legislatoriam potestatem non esse vel 

 conservatam vel oblatam, ut iniquas aut inutiles leges conservent, sed ut 

 eas vel emendent, vel cum aequis populoque utilibus commutent. Quodsi 

 laudamus ipsius legis fundamentalis quae dicitur, quasi non moribus, 

 institutis atque historia , sed paucorum articulorum codice tanquam funda- 

 mento nitatur patria ; quodsi , dico , laudamus ipsius legis fundamentalis 

 repetitam subinde praelectionem , si laudamus hoc ipsum, in novissima 

 editione faciliorern esse huius legis inductam emendationem , quidni etiam 

 legis civilis et emendationem probemus et suppletionem ? 



Sed caute hie procedendum! Sententiae iudicum, interpretum commen- 

 tationes, maxime vero ipsius vitae civilis necessitates considerandae et per- 

 pendendae sunt, idque diligenter et assidue; neque tarn figendae et refigen- 

 dae leges, quam tollenda ex legibus ea de quibus bene constiterit vitia, 

 supplendae, de quibus peritiores consenserint , lacunae. Ita procedente 

 tempore, non codices habebimus in dies peiores rninusque temporum 

 rationibus accommodates , sed tales , qui mutatis temporibus mutentur ipsi , 

 certiusque in dies et aequabilius ius constituant. Arduum profecto opus, 

 sed dignum illud, in quo perficiendo iuris interpretes, quique iustitiae 

 adrninistrandae praesunt magistratus, cum legislatore conspirent! 



Nee me movet opus illud esse quasi instar Penelopes telae, tale scilicet, 

 quale nemo umquam absolutum perfectumque adspecturus sit. Illud enim 

 legum probabiliter scribendarum cura commune habet cum singulis fere 

 reipublicae bene administrandae partibus. 



Ut colenda semper erit industria, curandi mores, emendanda quaeque 

 instituta civilia, ita in primis perpetua quadam cura colendae sunt leges, 

 ne in dies minus vitae usui accommodatae esse videantur. Neque nego, 

 AA. ! hoc quidem nomine difficiliorem esse conditionem populi , apud quern 

 codices generaliores , quam illius , apud quern sparsae tantum atque singu- 

 lares leges usurpantur. Sed, ut redeat oratio unde exorsa est, non quaestio 

 in patria agitatur haec, an codices videantur conscribendi ; sed quornodo 



13 



