96 I. TAN HALL 



scriptis legum codicibus posse se iam deinceps a ferendis legibus exco- 

 lendoque iure vacare, gravem hie et turpem errorera committit. Quae 

 conscribuntur leges paulo pleniores earn explicant aut emendant iuris con- 

 ditionem , quae ipso scriptarum legum ternpore obtineat , quaeque adversus 

 hominum vel iniuriam vel socordiam vindicanda sint indicant , in primis vero 

 ea continent iuris controversi capita, quae hoc ipso tempore inter homines 

 agitentur. Ita leges Germanicarum gentium et Romanae, quae vel Con- 

 stantinopoli vel Tolosae vel alibi conscriptae sunt , ex temporum opportunita- 

 tibus exstiterunt , explicandae illae vel ex gentium migrationibus , vel ex in- 

 ducta religione Christiana. Postea scribendis legibus locum dederunt ex- 

 peditiones sacratae, saeculo sexto-decimo sacrorum reformatio, sub finem 

 vero superioris saeculi ipsa rerum politicarum conversio: singulis autem 

 hisce temporibus ea diligentius conscripta fuerunt iuris capita quae cum 

 novis rebus studiisque maxime cohaererent. Quae causa est, cur, ut vidi- 

 mus, in condendis conscribendisque civium ac personarum iuribus, naulti 

 verique nominis legislatores fuerint , iuris Napoleontici conditores , in reliqua 

 vero iuris doctrina parum diligentes saepe compilatores. Quod qui ani- 

 madverterit ei facile persuadebitur , mutationes, ante hos duodeviginti ferme 

 annos in iuris nostri conditione factas, tales esse quae vel exstinguere apud 

 nos iurisprudentiam possint civilem, vel iurisprudentiae egregie prodesse, 

 prouti minus magisve sui officii naturam rationemque perspiciat legislator. 



V. 



Est sane aliquid, patrio sermone conscriptos nobis in manu esse codi- 

 ces, iam non unice e Franco-Gallorum moribus et e Francici sermonis in- 

 genio explicandos. Sed plures etiamnunc quam oportet supersunt leges, 

 senatusconsulta , decreta, quae ut Francice conscripta, Francorum magis 

 quam nostratium moribus et usui respondent; turn Vero in ipsis codicibus 

 non desunt , quae in Galliam unde ad nos venerunt sunt releganda. Eadem 

 igitur hac in re via est procedendum, quam ingressus erat legislator, cum 

 post Belgicam secessionem ad gentis nostrae utilitatem unice exigendos esse 

 codices censuerat. Neque verendum, ne ita, aliis super alias coacervatis legi- 

 bus, iurium confusio aliquando oriatur, si prudenter et ad certam normam in 

 hoc officio explendo procedat legislator. Ex usu vitae oriuntur necessitudines, 

 ex necessitudine ius , ex iuris notione depromatur lex necesse est. Itaque 



