R A T I 0. 95 



Minime vero! Insunt bene multa laudibus non destituenda, quaeque 

 minus probanda sunt vitium, ut dixi, continent rnagis temporum quam 

 hominum; sed iuris interpretena decet principia iuris diligenter ante oculos 

 habere, iuris ambitum considerare, accuratum dicendi genus non negligere. 

 Cavendum, ne legum vitia perpetuara aequi bonique normam, iurispru- 

 dentiam ipsam, in patria evertant. Quae probanda sunt ab iis quae repre- 

 hendenda diligenter distinguentes , efficiemus, ut codicibus suus stet honos, 

 maxime vero, ut quae in iis insunt bona iustitiae bene administrandae 

 prosint, quae prava minusve probanda parum obsint. Legislator scilicet 

 non dicendus est scripta lege uti , ut ius evertat , sed ut illud confirmet , 

 maxime vero, ut iura ipsa civibus innotescant. 



Itaque iuris interpres , Romani non minus quam Germanici iuris peritus, 

 patriique iuris sagacissimus indagator, ad vera iuris principia singulas 

 legislatoris sententias exigit, et ex veris recepti iuris principiis singula 

 codicum placita explicat , aureum illud Romanorum praeceptum secutus : 

 scire leyes non est verba tenere sed verborum vim atque potestatem. Quod- 

 si hie illic in iniquam aut parum aptam, at claram tamen legis sen ten - 

 tiam , neque interpretation molliendam , offenderit , ipsum illud : hoc quidem 

 per quam durum sed ita lex scripta, legislatorem admonebit de necessitate 

 vel supplendi legem vel emendandi. Interim vero apud auditorem vel 

 lectorem genuinae iurisprudentiae confirmabit auctoritatem , ipsorumque 

 aninium ingeniumque ad veram prudentiam civilem formabit. 



Quodsi vero quis non tantum, humanae imbecillitatis probe memor, 

 codicum scriptoribus humani quid patientibus facile ignoscat, sed ipsa 

 adeo vitia sileat, vereor, AA. ! ne hie gravius multo damnum adferat, 

 quam is qui negligentius quam oportet leges scripserit. Potest scilicet 

 quod in legibus parum recte scriptum est vel omissum ex iuris disciplina 

 vel suppleri vel corrigi, sed ubi semel obscurata ipsa iuris doetrina est, 

 vanae prorsus atque inutiles erunt ipsae etiam recte scriptae leges ! 



Atque hie quidem venio sponte ad Legislatoris officium. Leges hie non 

 scripsit, ut iam deinceps immutabile esset ipsum ius, sed ut iuris condi- 

 tionem turn certiorem redderet, turn vero etiam emendaret. Quodsi quis 

 ita generis humani et naturam et historiam ignoret, ut putet probabiliter 



