86 I. VAN HALL 



fuerunt, quandoquidem neque, ut placeret peregrinorum dominatio , efficere 

 potuerunt probabiles ceteroquin leges, neque inducendis alius gentis pla- 

 citis institutisque exsistere potuit unitas ilia Germanica. Scilicet ex iis quae 

 peregre adsciscuntur , morum legumque oriri non potest nisi confusio atque 

 complicatio. Neque enim mores, consuetudines , leges adeo, pallii instar, 

 cum aliis moribua, consuetudinibus , legibus commutare licet, sed ita iis, 

 quae apud nos valent vigentque studiis admiscentur quasi aliena, quae 

 non ita facile cum illis coalescunt atque adeo conspirant; iuris fontibus 

 accedunt novi, atque dum simplicior atque aequabilior excogitatur iuris 

 conditio, intricatior atque iniquior fere exoritur. Quodsi non ex legibus 

 peregre adscitis transscribantur , sed patriis ex moribus deducantur leges 

 novae , sane non tanta derepente exsistet iurium turbatio violentaque rerum 

 pristinarum conversio, at vel sic tamen verendum ne, qui omnem univer- 

 samque describere conetur iurium civilium in patria rationem, non aeque 

 in singulis eius capitibus recte atque vere sustinere valeat legislatoris 

 personam. 





 Sed, ut dixi, AA. ! haeo quidem quaestio et trita est, quippe per 



quinquaginta ferine annos in varias partes agitata , et obsoleta atque super- 

 vacanea ; nam habent iam pleraeque Europae gentes , habemus nos in patria 

 nostra codices , quibus apud nos quidem adiiciendus tantum videtur de 

 criminibus atque poenis codex, ut totum legum nostrarum si non illustre 

 monumentum , at aedificium tamen absolutum esse videatur. 



Quid igitur est cur quaeram , utrum felicem rerum nostrarum conditio- 

 nem praedicare oporteat, qui legum codicibus utimur fruimurque scriptis, 

 an vero de ea re querela instituenda sit. Certas omnibusque palam co- 

 gnitas alii extollant leges, quae incerti parumque cogniti iuris occupaverint 

 locum ; alii veram genuinamque iurisprudentiam , nisi funditus eversam , at 

 arctis tamen cancellis circumseptam clamitent! Omnes hi oleum operamque 

 perdunt, neque enim tolli aut debent aut possunt scripti iam codices, sed 

 id agendum , ut iurisprudentiae conditionem , post novos codices , qualis sit , 

 probe intelligamus , eo potissimum consilio, ut quid iuris interpreti, quid- 

 que legislatori iam hoc nostro tempore agendum et factitandum sit, probe 

 cognoscamus. 



