16 S. VISSERING 



quoque pecuniosos homines misere querentes audiamus , sese nescire quo 

 utiliter pecuniam vertant. Quid onera publica? quadruplicata sunt; 

 quid aes alienum ? in immensum excrevit ; tamen ilia feruntur ; huius 

 fides firma stat. Quid de cura pauperum? Adeo immoderate exspatiala 

 est, ut vel legibus cohiberi earn oportere visum sit. Hoc solum mutatuin 

 est. Frustra obnitentibus civibus Leidensibus, tamen exsiccatus est lacus 

 Harlemensis; quod autem nunc moliuntur hoc est, ut omnes ardui operis 

 fructus in se solos redundent. 



Recte monet ille, A. A. > Sed haec eadem, quae nobis hodie vix 

 memoratu digna habentur , quo tempore scribebat TEMPLIUS omnibus exteris 

 inaudita et fere prodigiosa videri debebant , comparantibus cum istis quae 

 in sua quisque patria reperiret. Italos, Hispanos, Germanos mitto. TEM- 

 PLIUS ipse opponit Hollandiam Hiberniae; at opponere debuisset ipsi Bri- 

 tanniae et Galliae. Non est, ut harum regionum ea tempestate conditionem, 

 ut cognoscitur e multis aequalium scriptis, copiose nunc exponam. Sed 

 e paucis discite caetera. Galliae Magnus iste rex LUDOVICUS , qui se vel 

 solis instar splendere gloriabatur, exhausto semper aerario et obruto acre 

 alieno , nulla unquam fide habita erga creditores , eo tandem aliquando 

 pervenit , ut nonnisi quadringenorum in centum pollicitus usuras pecuniam 

 sumere posset 38 ). Miser autem populus (scilicet extra Lutetiam , quae regis 

 opulentia qualicunque tandem niodo alebatur) non raro eo redactus erat, 

 ut per silvas et campos vagantia agmina herbis et arborum corticibus et 

 cadaveribus bestiarum famem expellere cuperent, et centeni inedia confecti 

 in viis iacerent insepulti 39 ). In Britannia certe iam tune felicior populi 

 conditio erat. Ita tamen , ut numerus incolarum vix duplo maior esset iis 

 qui nostram patriarn habitarent, et, praeter Londinum, quatuor tantum 

 ostenderenter urbes , quae plus quam decem millia civium haberent 40 ). Reditus 

 publici variis artibus vix ad doclrantem efFerri poterant eius, quod nostrates 

 facile expendebant. Erga creditores fisci haud melior fides quam in Gallia, 

 donee a GUILIELMO III introductum fuerit Sy sterna Hollandicum , ut vocant 

 Angli morem religiose exsolvendi usuras 41 ). Ager vastissimus incultus iacebat, 

 vix dimidia parte soli aratro subacta. Vias invias ubicunque infestabant 

 latrones, cui pesti non prius quam versus finem saeculi XVIII efficaciter 



