REDE VOER ING. 199 



ontwaakte, uit de boeijen geslaakte geest in 't eerste genot der vrijheid 

 rondzweeft, evenals de pas uit zijn eel gebroken vlinder in de eerste stra- 

 len der zon ! Hier in Indie is alles beweging en onrust , dus scheiding en 

 splitsing van elementen, schoon alle nog in zoo hooge mate door den in- 

 vloed van 't familieleven beheerscht, clat de geboorte over ieders lot en 

 loopbaan beslist. Van daar zoovele families, zoovele staten in den staat 

 als er ondeelbare en erflijke kasten zijn , die als staatsgilden godsdienst en 

 krijgswezen , handel en bedrijf vertegenwoordigen , elk met eigen rechten 

 en vrijheden, met eigen plichten en straffen, met eigen deugden en woon- 

 plaatsen. Evenals aan deze verscheidenheid en versnippering van elementen 

 de hoogere eenheid ontbreekt, zoo ontbreekt die ook aan de indische 

 kunstwereld. De fantasie toch, hoe gloeijend ook en overvloeijend van 

 lieflijkheden , bindt den geest zoo goed als zij dien ontbindt, omdat 

 haar evenals een droom de werklijkheid ontzinkt , omdat zij zich wel 

 een eigen wereld kan scheppen , maar geen gegeven toestanden organi- 

 seren. Dat vermag het gezond verstand en gezond verstand verfoeit de 

 Hindoo. Met zijn onuitputtelijke vindingskracht toovert hij met de aan 

 vormen rijkste aller talen , mengt hij hemel en aarde , 't goddelijke en men- 

 schelijke in dwarrelend gewemel dooreen , herschept hij menschen in goden , 

 goden in menschen, planten in bezielde, olifanten 'en apen in redelijke 

 wezens; en tusschen het schoone en leelijke, het verhevene en platte, het 

 bevallige en wanstaltige, tusschen monotheisme en pantheisme, tusschen 

 spiritualisme en sensualisms als in een zinbedwelmenden roes geslingerd, 

 komt hij nooit tot zich zelf en tot rust. In weerwil van staatkundige woe- 

 lingen nu en dan onder de kasten gerezen, in weerwil van een langduri- 

 gen godsdienstoorlog tusschen de orthodox- aristocratische Braminen en de 

 liberaal-democratische Boedisten gevoerd, bleef ook in Indie het maat- 

 schappelijk leven en de algemeene volksontwikkeling , onder den druk van 

 rniddeleeuwsche despotic en hierarchic, ten eenenmale gestremd en in de 

 kiem verstikt. 



Bepalen deze volken in den passiven of kinderstaat zich tot eigen huis 

 en haard: die van westelijk Azie, tot rijper leeftijd gekomen, voelen zich 

 geprikkeld om hunne grenspalen te overschrijden en een active rol te 

 spelen. Vol van die bewustelooze , instinctmatige krijgs- en veroveringszucht 



