R E D E V E R 1 N G. 209 



Door de germaansche volksverhuizingen werd als door eeiie aardbeving 

 de oude maatschappij op hare grondvesten geschud, in hare lendenen 

 ontwricht. Twee werelden, de eene door overbeschaving ontzenuwd, met 

 niets dan een voorleden; de andere frisch, maar in halve barbaarschheid 

 verzonken , met niets dan een toekomst , botsten en ploften op elkaar , dat 

 de eene onder de scherven der andere begraven scheen. Eerst nadat lang- 

 zaam de geestbeschaving en godsdienst der overwonnenen in de onverzwakte 

 jougelingskracht en 't onvervalschte gevoel der overwinnaars had post gevat , 

 doe de er eene nieuwe toekomst voor 't ontredderde Europa op; het lot 

 der menschheid kwam in handen van andere geslachten, door den adem 

 des Christendoms bezield. 't Was de trein die van spoor verwisselde. 

 Dan , daar verrijst een schrikbarende antagonist der jonge leer in den Islam , 

 die als een vlammend en vernielend meteoor uit de woestijnen van Arabic 

 in weergalooze vaart over Africa tot diep in Frankrijk dringt, om met het 

 zwaard in de vuist een theocratische wereldmonarchie te stichten. Doch 

 door oostersch fanatisme en despotisme verkankerd , zonk deze heerschappij , 

 hoe ook voor 't overige door wonderen van heldenmoed en ridderdeugd , 

 van pracht en praal, van kunst en wetenschap opgeluisterd , even spoedig 

 als ze verrezen was , in 't niet , om zich met hare uitgestorven kracht en 

 fatalistisch geloof tot de semitische stammen van Azie en Africa in te krim- 

 pen, waar zij alleen te huis behoort. 



Langzamer vorderde, maar ook langer en zekerder werkte het Christen- 

 dom, de leer der vrijheid en gelijkheid aller menschen in de eenheid van 

 God, in het bewustzijn van aller gemeenschap aan eene bestemming, in 

 de onvoorwaardelijke overgave van den wil aan de eene en eeuvvige wet 

 der hoogste zedelijkheid. Op dit beginsel gegrondvest, van dezen geest 

 doortrokken, verheft zich de staat, die de waarde en rechten van ieder mensch 

 als zoodanig en van iedere natie op zich zelve , in de eenheid der hun alien 

 gemeenschappelijke en in de zich barer algemeenheid bewuste mensch- 

 heid , erkent en eerbiedigt. Uit kracht dezer hoogste individualiteit als 

 nationaliteit vermag een enkele staat geen langdurige, meer dan be- 

 trekkelijke opperheerschappij over de andere uit te oefenen, tenzij op het 

 gebied van den geest, die in alle beschaafde landen 't hoogste burgerrecht 

 bezit. 



27 



