210 W. H E C K E R 



Breidde zich dus met den overgang van de oude tot de germaansche 

 wereld de vrije individualiteit tot vrije nationaliteit uit, dan diende zich 

 van zelfs ook het tooneel der geschiedenis , de bedding als 't ware van 

 den stroom des tijds, te verbreeden; want de individuele vrijheid en zelf- 

 standigheid van een enkelen staat was bestemd om die van vele, van alle 

 zonder uitzondering te worden. Niet weinig echter werd van den beginne 

 af die nieuwe geest in zijn vrije ontwikkeling belemmerd en gedwarsboomd. 

 Het roomsche rijk, het pausdoin, de ridder- en priesterheerschappij, het 

 absolutisme , ziedaar zoovele bolwerken, het eene met reusachtiger hand 

 dan 't andere in den loop der eeuwen achtereenvolgens daartegen opgewor- 

 pen! In het keizerschap en pausdom beide herleefde de souvereiniteit van 

 het romeinsche imperatorschap ; de kerkelijke macht verlamde en vernie- 

 tigde door hare onfeilbaarheid en door geloofsdwang de individualiteit der 

 geesten; de wereldlijke door hare alomvattende opperheerschappij en door 

 wapengeweld de individualiteit der afzonderlijke staten ; beide echter vond 

 hardnekkige tegenkanting en stelselmatig verzet bij de germaansche vol- 

 keren, die, met al de kracht hunner aangeboren overtuigingen , eeuwen 

 lang een soms wanhopigen worstelstrijd voerden, totdat eindelijk de refor- 

 matie de vrijheid van den geest en de revolutie de rechten van den mensch 

 in hunne voile waarde herstelde. 



Het roomsche rijk zoowel als het pausdom waren uit de orde der dingen 

 en de behoefte der tijden geboren en oefenden als alle gewrochten der 

 omstandigheden een heilzamen invloed uit. De dreigende houding des 

 Islams, de scheuringen der secten, de vervalsching der leer dwongen tot 

 eenheid, gemeenschap en ondeelbaarheid in het middelpunt van Rome, in 

 den schoot der moederkerk, die tevens in haar bestuur het beginsel van 

 volkomen gelijkheid huldigde en hare armen voor alien van wat rang of 

 stand geopend hield. Ook de europesche staatsverwarringen en volksop- 

 schuddingen , bij 't woelen en worstelen van allerlei elementen der in een 

 chaos herschapen niaatschappij , riepen luide om een vuist, die een ijzeren 

 band om de verstrooide, zich zelve ontvallen en uiteengespatte krachten 

 slingerde, om haar een gemeenschappelijk doel te verschaffen en ze voor 

 volslagen ondergang te behoeden. Gelukkig echter voor Europa's toe- 

 komst, dat het theocratisch en monarchaal bestuur zich nimmer, zoo als in 



