R A T I 0. 221 



dialectica turn improbata superstructa fuissent; non abrogavit studia iuris 

 Roman! , quae medio aevo numquam plane evanuerant, et saeculo XII 

 Bononiae egregie fuerant exculta, non PLINIUM, non HIPPOCRATEM, non 

 GALENCM sprevit. Imo tanta fuit et turn et raulto post veneratio antiqui- 

 tatis , ut illi etiam , qui facilius eius luce caruissent , dum veteres aemu- 

 larentur et diu se iis inferiores putarent, sensim adscenderent eum prae- 

 stantiae gradum, in quo longe magistris sunt anteponendi. C unique ii, 

 quibus lingua Graeca par urn erat cognita , aut Graeca exemplaria deerant, 

 per Latinum sermonem cum Graecorurn placitis et doctrina consuetudineni 

 haberent, recentiores auteni linguae parum essent notae, sponte et ipsa 

 rei natura cogente Romanorum lingua per Europam imperiuro tenuit , quod 

 per superiora saecula habuerat, et primi humanitatis propugnatores ex 

 Italia notitiam antiquitatis et culturae initia per totam Europam spargere 

 potuerunt, quum per linguae communionem omnibus ad interiores scien- 

 tiae recessus aditus pateret. 



Neque sermonis Latini usus iis circumscribebatur temporibus, quae re- 

 natuni studium litterarum proxime secuta sunt. Renovatis quiclem sacris 

 effectum est, ut rudiorum hominum causa recentiores linguae rnagis exco- 

 lerentur; tamen tantum abfuit, ut ea re quidquarn de honore Latinae de- 

 traheretur , ut principes illius aetatis viri , antiquitatis succo nutriti , ERASMUS 

 et MELANCHTHONUS , artibus uterque conscribendis , hie etiam discipulorum 

 frequentia et successu non minus ecclesiae emendationem quam studia 

 Latinae linguae in scholis promoverint. His autem qui mox adversarii 

 exstiterunt lesuitae rnulto etiam magis eiusdem sermonis puritatem cura- 

 bant et sinceritatem. Adeo erat ilia de virtute illius linguae confirmata 

 opinio , ut inter viros , qui in plerisque rebus et gravissimis dissentirent , 

 hoc tamen conveniret. In iuris autem disciplina quam altas radices eadem 

 studia egerint , si vobis multis demonstrare velim , vereor ne operam frustra 

 insumam. Ad medium paene saeculum XVI ius Romanum et lingua Latina 

 sine detrimento iuris patrii unice viguit non modo in suggestu professo- 

 rum , sed in subselliis iudicum ; ita certe in Gallia factum accepimus , quae 

 tamen eadem maturius exculti sermonis patrii laudem sibi vindicat; qui 

 quidem sermo quam verecunde et quasi pedetentim ex / umbra processerit, 

 vel hinc intelligitur , quod centum annis post orator, qui in regis aula ver- 



