R A T I 0. 223 



illam commendent , denique quamcunque artem quis profitetur, hoc a veri- 

 tatis cultoribus exspectari debeat, ut ne inconsiderate reiiciant, neve temere 

 spernant, minime id hoc tempore detrecto, ut possitne usus Latinae linguae 

 retineri, quibus etiamnunc utilis esse explorem. Si forte hinc efficiatur, 

 ut a recepta opinione discedendum sit, et imperium, quo Latina lingua 

 olira gaudebat, partim iure ei abrogatum videatur, habeo tarnen quod se- 

 quar , et cum PLATONE iudico , bnrj av 6 Adyos alqfi ravrp iriov sivcci , 

 nee tacendum puto, ne quando philologi, clum nimia sibi arrogare videan- 

 tur, iustis etiam postulatis excidant. 



Omnes omnium nationum eruditos una lingua loqui et scribere, ita 

 demum est utile, si plane omnes et facile quae sentiunt hoc velut inslru- 

 meuto inter se communicare possint. In verbis si laboratur, si qui loquun- 

 tur adeo a patrio sermone pendent, ut cogitata cum nativa ilia lingua 

 quasi coaluerint, magnum habet impedimentum peregrinae linguae usus. 

 Non potest fieri, ut suam quis linguam verbum de verbo reddens intelli- 

 gatur ab exteris, a quibus se intelligi velit; et vere dici solet, qui externa 

 lingua recte velit uti eadem cogitet necesse esse, quo intelligunt, debere 

 ilium aliquamdiu certe illud ingenium induere illamque cogitandi viam et 

 ration em inire, quae populi propria sint, a quo sermonem mutuetur. Scite 

 iam ENNIUS ille //tria se corda habere" dixit, quod tribus linguis //loqui 

 sciret." Etenim mores populi et ingenium quasi in cera molli, in lingua 

 expressa conspiciuntur; eaeque notiones, quae sunt maxime singulis genti- 

 bus familiares, facillime earundem linguis enunciantur. Itaque quo maio- 

 rem similitudinem populi habent inter se, eo facilius alter alterius lingua 

 utetur. Nulla vero gens quum sit, quin habeat notiones quasdam singu- 

 lares, tarn accurate ipsius lingua expressas, ut quaevis alia in his deficiat, 

 non potest inveniri sermo, qui universorum desideriis plane satisfaciat; 

 proximo tamen ad illam praestantiam accedet, qui sit divitissimus et sive 

 compositionis facilitate sive flexibilitate nova verba facillime assumat. Iam 

 vero, si ad hanc normam Latinum sermonem exigaraus, usibus linguae 

 communis minime potest satisfacere. Constat numerum satis magnum ver- 

 borurn, quae possent salva analogia formari, fuisse spretum; quam cautus 

 in vocabulis fingendis fuerit princeps e Romanis oratoribus nemo nescit. 

 Verba compositione novata respuebant fere Latini et poetis relinquebant , 



