R A T I 0. 251 



haec ipsa nostra exstitit disciplina. Quodsi a iure doctrinam exsulare 

 velis, nonne ipsum fere ius e iurisprudentia tollitur? 



Sane baud '. immerito auctores illi sibi non constitisse dicuntur qui , 

 quum non nova instituta sese condere, verum vigentia tantum refingere 

 prae se tulerint, ipsam tamen lucem exstinxerint unde haec lumen neces- 

 sarium haurire vel fundamentum destruxerint quibus inniti deberent. Hoc 

 quidem satis clare apparet, ubi semel iuris disciplina sit nata, hanc tollere 

 codicem legum non posse , quippe qui sua natura non nisi nova possit esse 

 forma, qua ius in vitam prodeat. 



At , nonne saltern lingua patria , qua novus codex conscribendus erat , hoc 

 efficeret ut doctrina tuto posset exsulare? Vidimus hanc fuisse codicum pa- 

 "tronorum opinionem statuentium quippe legum lingua patria conscriptarum 

 cuiquS patere scientiam omnesque cives de suis ipsos litibus optimos iudices 

 constitui. Non equidem is sum qui in ilia opinione nil quod laudatu dig- 

 num sit, vel quod excusationem saltern habeat, reperiam. At vel sic tamen 

 in gravissimo versabantur errore codicum patroni, quasi sola verborum intel- 

 ligentia notionum etiam et regularum pareret. Luculenter sic denuo probatur 

 neglectam doctrinae auctoritatem causam fuisse cur iuris quoque disciplinam 

 esse obliviscerentur, cuius tamen, uti omnium caeterarum disciplinarum non- 

 nisi studio ac labore comparatur sciential Quapropter, si vel simplicissima 

 et, qua fieri possit, lucidissima ratione codices legum confecti sint, nemo ta- 

 men erit qui eorum placita probe intelligat, nisi iuris etiam sit peritus. Ita- 

 que vel hodie praeclarum illud CICERONIS valeat effatum: //Qui peritis non 

 putat esse obtemperandum is homines non laedit, sed leges ac iura labefactat." 



De miserrima quae ex isto codicum condendorum proposito orta fuisset 

 iurisprudentiae conditione non est quod pluribus agam. Unum hoc animad- 

 vertendum superest. Neque iudicis neque lureconsultorum aliud exstitisset 

 officium nisi legis verborum operaria et quasi mechanica applicatio omni 

 scilicet fere interpretatione soli legislatori delata. Nam quod suo de commen- 

 tariis a novo codice arcendis praecepto addit IUSTINIANUS : // si quid vero 

 //ambiguum fuerit visum, hoc ad imperiale culmen referatur et auctoritate 

 //Augusti manifestetur , cui soli concessum leges et condere et interpre- 

 wtari" hoc quidem a FREDERICO Magno solo diserte praescriptum , SPIE- 

 GELII tamen etiam proposito non poterat non esse consequens. 



32* 



