R A T I 0. 255 



Itaque praecipuum hoc esse videtur, ne codicibus couditis verarn iuris 

 naturam obliviscamur , neque propterea sequamur plurimorum codicum pa- 

 tronorum errorem quasi iam uno codice omne ius contineatur. Quo autem 

 tutius hoc observeinus egregie facit ipsa, quarn de codice Napoleontico 

 sententiam pronuntiaverunt illius auctores; qui, quamvis Savinianae eos 

 latuerit doctrinae praestantia, graviter non tantum reprehendunt errorem 

 eorum qui in condendo codice populi historiam impune negligi posse cre- 

 dant, verum etiam de opere suo temporis tractu perficiendo disserentes 

 egregie profitentur codices proprie ab hominibus non confici sed temporis 

 potius esse opus. 



Si autem hac ratione codices considerantur neque prae illorum amore 

 iuris genuina negligitur natura , haud vereor ne doctrinae detrimentum 

 afferant quod vel raaxime metuebant adversarii. Nonne imprimis inde 

 oriebatur ille metus, quod codicum patroni omne uno codice ius contineri 

 putarent, ideoque ad unum codicem omnem doctrinam esse referendam? 

 Iam vero si hoc codicibus necessario non efficitur, modo ne de codicum et 

 iuris vera necessitudine in errore versentur Icti, nonnisi commoda doctrinae 

 per hos afferri posse facile est ad perspiciendum. Quum enim cuiusvis 

 disciplinae plurimum intersit ut certis quibusdam temporis momentis explo- 

 retur atque exponatur quatenus interior eius cognitio profecerit, quid con- 

 stare videatur, quid dubii, obscuri, confusi remaneat, quave parte a recta 

 via decedatur, optima sane ratione codices eo inserviunt ut ipsius iuris 

 conditionis quasi ratio reddatur et conspectus detur. Sic, ubi attendimus 

 miserrima quae fuit doctrinae conditio ante codices conditos ita quidem 

 ut revera ipsam materiem non amplius regerent Icti, novi illi codices 

 egregium doctrinae praestiterunt auxilium quo amissam recuperaret aucto- 

 ritatem, cum quasi novum vel renovatum continerent fundamentum cui 

 iuris aedificium superstruere pergerent Icti. 



Inter paucos qui in Gallia codici civili conficiendo adversabantur, fuerunt 

 quibus potius sensim ius civile refingendum videretur, ita ut de singulis 

 arguments, prouti aetatis ratio ferret atque opportunitas , leges conderen- 

 tur. At nisi absolutes ac perfectos codices conditos credas, ipsi huiusmodi 

 reformation! impedimenta haud sunt; imo vero efficacius illam in usum 



