R A T I 0. 257 



lere tainen videntur illam de qua vidimus codicum patronorum sollicitudi- 

 nem, ne doctrinae libertas leges turbaret. Et porro, quid iuvat expressa 

 de hoc iure subsidiario placita lege esse sancita? Ubi certi quidam tan- 

 tummodo fontes indicantur vix erit quin caeteros prorsus exclusisse legis- 

 lator sit existimandus; sin vero generaliori aliquo nomine eos indicaverit, 

 non multum aberit quin mero iudicis arbitrio res relicta videatur. Quum 

 autem huiusmodi de iure subsidiario placita sua natura nonnisi nuda 

 quaedam praecepta vel legislatoris nionita continere possint, opportune ad- 

 modum in hoc legislator obtemperavit notissimo Napoleontis effato : // iuris 

 compendium non esse codicem , neque codicem doctrinae compendium esse 

 oportere." 



Quodsi quis obiiciat legislatorem tamen patrium illam iuris subsidiarii 

 inveniendi libertatem aliquatenus restrinxisse statuendo, consuetudinem ius 

 non facere nisi lex diserte earn invocet, huic equidern respondeo, illius 

 placid non hunc esse sensum, ut deficiente lege ad consuetudinem pro- 

 vocare baud liceat, sed potius consuetudinem legi abrogandae non suffi- 

 cere eamque turn demum ius constituere iudici pro lege observandum, 

 quum legislator illam agnoverit. 



Quamvis necessarium exoptatumque codicis Napoleontici auctoribus ger- 

 manae doctrinae auxilium fuerit visum, quamvis magnifice de illius vi at- 

 que auctoritate expositum fuerit, multum tamen abfuit ut statim doctrinae 

 ille adsignaretur locus, quern cum iuris turn codicum ratio postularet. 



Quandoquidem novus ille codex praecipuus iuris civilis fait fons, mirum 

 sane baud est lureconsultos , vel propter solam novam iuris formain, initio 

 saltern ad exegeticum imprimis studium animos adpulisse , quo citius melius 

 singula codicis placita ad necessitates vitae civilis accommodarent. 



At vero codice introducto communis in Gallia obtinuit error a falsa quam 

 nienioravi codicum patronorum opinione haud alienus, unicum codicem iuris 

 esse fontem omnemque uno codice contineri rectam iuris civilis scientiam. 

 Hinc codicis placita tenere vera demum videbatur iuris esse doctrina et 

 sola exegesi totius iuris civilis studium absolvi. Interpretandi facilitas huic 

 viae ac rationi multorum favorem concilians errorem propagavisse ac quasi 

 consolidavisse videtur, quippe quae ingenii acumen ac sollertiam pro doc- 



33 



