REDE VO BRING. 187 



vasten grond te kunnen bezitten, dienen deze drie vormen op een funda- 

 ment te rusten, dat ze elk op zich zelf en alle te zamen tot eene geor- 

 ganiseerde schepping van den geest, tot een onmisbaar vereischte van 

 's menschen ontwikkeling , tot een waarachtig bevredigingsmiddel zijner 

 zucht naar volmaking verheft. Dat fundament, op den oorspronkelijk 

 vrijen aanleg des geestes gegrondvest, bestaat in het wederkeerig verband, 

 de harmonic en eenheid van recht en plicht , als van ligchaam en ziel. Is 

 recht zonder plicht en plicht zonder recht in 't afgetrokkene al bestaan- 

 baar , in 't werkelijY leven zou daaruit alle losbandigheid ter eene , alle 

 despotisme ter andere zijde ontstaan, die beide als met den adem des 

 doods de vrijheid, ons dierste kleinood, verstikken en versmoren. Alle recht 

 immers ontspringt uit de eeuwige bron der burgerlijke, alle plicht uit die 

 der zedelijke vrijheid, die zich daardoor vrijvvillig aan onschendbare banden 

 leggen en zich binnen onoverschrijdbare grenzen beperken. 



In het beschrijven en doorloopen der drie voormelde hoofdvormen, waar- 

 aan alle andere vormen van menschelijk bestaan ondergeschikt zijn, vindt 

 de geest zijne eenig noodige levenssappen en ware voedingstoffen gedu- 

 rende al de tijdperken des levens. In de atmosfeer van den huislijken 

 kring, onder den invloed van liefde en tucht, ademt het kind in zijn 

 passiven staat de lucht in, noodig ter opwekking van 't gevoel; den man 

 in den activeu leeftijd biedt de maatschappij door werkkring en beroep, 

 door recht en wet de middelen aan tot opscherping van 't verstand, ter- 

 wijl de staat, door de overwegende macht van rede en vrijen wil, den 

 koninklijken weg opent tot de hoogste zedelijkheid. 



Door deze drie vormen dan , in aard en strekking onafscheidbaar en 

 voor ieder even onmisbaar, wordt de geestontwikkeling op natuurlijke wijze 

 geregeld en voltooid, van den onbewusten natuurstaat af door middel der 

 beschaving tot den trap van zedelijke vrijheid opklimmende of, met andere 

 woorden, van het gevoel tot de rede overgaande door tusschenkomst van 

 't verstand. Juist die zelfde gang spiegelt zich onbedriegelijk af in de op- 

 volgende rij van staatsvormen en in de vorderingen van 't zich trapswijze 

 ontwikkelende staatsleven bij de volkeren des aardbodems : eene beschou- 

 wing, waaraan ik de tweede helft mijner rede wensch te wijden , om mij 

 in de eerste tot algemeene bespiegelingen over dat onderwerp te bepalen. 



24* 



