REDEVOERIAG. 189 



slacht van den graad der beschaving afhankelijk en dientengevolge niet 

 zelden met de redelijke vrijheid in strijd. 



Die redelijke vrijheid , boven de sfeer der bewustelooze natuur , boven die 

 van persoonlijke vrijheid en veiligheid, van bijzonder belang en egoisme 

 verheven , wordt alleen bereikbaar in en door den staat , die geen ander 

 doelwit kent dan zich zelf, die alle vereenigingen der burgerinaatschappij , 

 van wat aard ook, omslingert en tot een organisch geheel, tot een ligchaam 

 en ziel verbindt, zonder dat de eeue de andere belemmert en overvleugelt 

 of in haren bijzonderen kring het verband , het welzijn en doel van 't ge- 

 heel verstoort. De staat, uit de inwendige behoefte van al wat waarlijk 

 rnensch is , als uit een boezem , gesproten ; de staat , waarin de geest zich zel- 

 ven en zijne hoogste wetten afspiegelt en afdrukt , zich overal en geheel terug- 

 vindt , is het ware gebied , waarop hij zich onbelemmerd en vrij beweegt , zich 

 redelijk en zedelijk ontwikkelt , door woord en daad , door goed en kwaad , 

 door godsdienst , kunst en wetenschap zich in zich zelven steeds verjongende. 

 Daarom zei ARISTOTELES zoo te recht, dat de mensch voor den staat ge- 

 boren is en dat al wie zich er aan onttrekt een dier of een god moet zijn. 



Vermag ook al een staat onderscheiden volkstammen met verschillende 

 taal en zeden in zich op te nemen (een denkbeeld den Ouden vreemd !) , 

 zoo dient toch tot zijne ware ontwikkeling , tot zijne uit- en inwendige 

 veerkracht , dat een enkel volk er den stempel van zijn eigenaardig nationaal 

 karakter op drukke in de eenheid van taal en landaard , van zeden en gewoon- 

 ten , van belangen en herinneringen. De nationale eenheid is het hechtste 

 cement, om de tegenstrijdige belangen der maatschappij en de bijzondere 

 elementen van 't staatsleven in een te voegen en te veredelen. Uit die 

 nationale eenheid vloeit de zuivere zamensmelting en harmonische zamenwer- 

 king van alle leden en deelen , de verbroedering van alle standen en klassen 

 voort en dat onverbreekbaar evenwicht , die bloeijende gezondheid , dat 

 ondeelbaar zamenstel van een bezield ligchaam, waardoor bij de burgers, 

 als vermaagschapt niet van bloed rnaar van geest, de zucht ontwaakt, om 

 eigen persoonlijkheid en bijzonder belang te verzaken en aan 't algemeene 

 welzijn ten offer te brengen. Zoo keert de eenheid van den staat, bij 

 wijze van cirkelloop , tot de eenheid van 't huisgezin , rnaar veredeld en 

 gelouterd, terug. 



