REUEVOERIMG. 191 



uitvoerende en rechterlijke macht , terwijl de onderdanen zijne slaven , 

 de werktuigen of slachtoffers zijner willekeur, die zich des luttel bel- 

 gen , alle rechten missen tot die van persoonlijke vrijheid en eigendom toe. 

 Het gevoel van eigenwaarde en zelfbesef ligt er in diepen slaap; slavernij 

 gaat er hand in hand met bijgeloof en veelwijverij. Onder-de vleugelen 

 van een patriarchaal bestuur verspreidde zich deze staatsregeling van ouds 

 her in verschillende gedaanten over 't geheele Oosten en bleef er de heer- 

 schende. Alle wetgeving, een uitvloeisel van vaderlijk gezag en priester- 

 wijsheid , hult zich in het kleed eener godsdienst- en zedeleer of wel omge- 

 keerd. Uit gebrek dan ook aan inwendige veerkracht en eenheid , aan 

 vrijheid en vaderlandsliefde verstuiven er alle staten en rijken, hoe reus- 

 achtig ook, als leaf, zonder een blijvend spoor van zich achter te laten. 



In het scherpste contrast met het Oosten ontluikt, als in een nieuwen 

 dageraad, bij Grieken en Romeinen, onder den republikeinschen regerings- 

 vorm, die het volk zelven de souvereine macht in handen geeft, de eerste 

 kiern van staatkundige vrijheid door de verantwoordelijkheid van tijdelijke 

 overheden als uitvoerende macht gekozen uit en door de burgers zelve, 

 die ook over hunne eigene wetten beslissen , terwijl de rechterlijke macht 

 zich onafhankelijk beweegt. Met achterstelling van alle andere belangen 

 als van huis en huisgezin leefden zij enkel voor en in den staat , eerbie- 

 digden zij recht en wet als het heiligste , waaraan zij instinctmatig gehoor- 

 xaamden , hadden zij het vaderland boven alles ter wereld lief en hielden 

 den besten burger voor den besten mensch. Maar burger van den staat was 

 de vrijgeborene alleen; zoo ontelbaar velen, die de slavernij, de kanker 

 der oudheid, door den scherpzinnigen ARISTOTELES zoowel als door den 

 gevoeligen CICERO in bescherming genomen, van alle recht en beschaving 

 verstoken hield, ja aan dierlijke mishandeling prijs gaf. Daar recht en 

 wet alleen geen duurzame vrijheid waarborgen, ontaardde niet zelden de 

 aristocratische republiek in oligarchic, de democratische in ochlocratie of 

 wel in despotisme. 



Was in 't Oosten de koning, in Griekenland en Rome de burger alleeu 

 in 't voile genot der vrijheid: in de germaansche wereld, op het Christen- 

 dom gegrondvest, zegeviert het beginsel van algeheele en algemeene vrij- 

 heid, die de menschen, wie of waar, als menschen verbroedert en, volgens 



