R E D E V E R I N G. 193 



in het doel; hoe ook door dwang benepen en gekneld, hij redt en herstelt 

 zich door eigen kracht en als met nieuwe organen verrijkt. De geest buigt 

 wel raaar breekt niet, en zoo deugd strijd is, vrijheid niet minder. Zon- 

 der strijd geen vooruitgang, geen overwinning, en stilstand is de dood. 

 Of staat de geest ooit stil? Vermag hij 't? Is zijn geheele wezen, als 

 uit louter denk- en wilskracht zamengeweven , niet rustelooze beweging, 

 herschepping en verjonging in telkens nieuwe vormen en toestanden, ja 

 nieuwe werelden van gedachten en ontwerpen? 



Nergens vertoont zich de heerschappij en rijkdom des geestes zoo blijk- 

 baar en overtuigend als in het staats- en volksleven, waarin alle stoffelijke 

 en zedelijke belangen des menschen zamenvloeijen en hunne hoogste be- 

 stemming bereiken. Verraag al geen staat als zoodanig godsdienst, kunst 

 en wetenschap te scheppen, buiten en zonder den staat is geen van alle 

 bestaanbaar. In hare verschijnsefe en voortbrengsels worden of zijn ze 

 alleen en alles wat ze zijn onder den albeheerschenden invloed der staat- 

 kundige toestanden, van welke zij 't eigenaardig karakter, de nationale 

 kleur en wezenlijke waarde ontleenen. Groot is derhalve het voorrecht van 

 onzen tijd (die zich daardoor eigen ondervinding ten nutte maakt en aan 

 eigen behoefte voldoet), om op het veld der geschiedenis alle uitingen der 

 verstandelijke en zedelijke beschaving als onafscheidbaar tot het staatkundig 

 leven terug te brengen en daaruit af te leiden. Door dit beginsel ge- 

 schraagd en veredeld, heeft ook de aardrijkskunde, als bondgenoot der 

 geschiedenis, onder de handen van een HUMBOLDT en HITTER in verjong- 

 de gedaante een nieuwe vlucht genoinen. 



Dan, niet alleen de in-, rnaar ook de uitwendige invloed is het, die 

 het lot van volken en staten beslist, ten minste beheerscht. Evenmin als 

 in eenen mensch de geest zich in zijn geheel openbaart, evenzoo min in 

 een enkelen staat. Gelijk de zon haar licht in stralen verdeelt, zoo de 

 geest der menschheid over de geheele wereld en door alle eeuwen been. 

 Deswegens is de aanraking, de zamenwerking , de gemeenschap en 't ver- 

 keer van volken met volken, van staten met staten even onmisbaar als de 

 karaktersterkcnde omgang van menschen met menschen, en hoe verder 

 die kring zich uitbreidt, hoe beter! Hiermede treden wij op het gebied 

 der wereld- of algemeene geschiedenis, het gedenkboek, de schatkainer, 



25 



