194 W. H E C K E R 



den spiegel van den menschelijken geest, gelijk die zich in al zijne krach- 

 ten en gaven, daden en gedachten, in zijne ware gedaante en geaardheid, 

 van den beginne af tot nu toe vertoont in de onderscheiclen trappen van 

 zijn wel langzamen maar gestadigen vooruitgang, in zijn afwisselenden 

 strijd voor waarheid en vrijheid, in zijne wel belemmerde en afgeleide, 

 maar nimmer geheel versmoorde ontwikkeling ten goede. De onderlinge 

 verbindtenis van staten, de moeder van 't volkenrecht, geschiedt in vrede 

 langs den weg der diplomatic, in oorlog door gevveld van wapens. In 

 oorlog nog meer dan in vrede. De geschiedenis getuigt het op elke barer 

 bladzijden. Een eeuwige vrede, een heilig verbond, hoe zoete tooverklank 

 ook voor ons oor en gevoel , is en blijft nog eene politieke illusie of fictie. 

 Van alouds ook geen krachtiger hefboom tot algemeene beschaving en 

 volkerenverkeer dan oorlog, die werelddeelen verbindt, waar hij naties 

 vaneenscheidt ! Onze NASSAU heeft het voor jaren in zijne Historische 

 Proeve voldingend betoogd. Griekenland, het vaderland der beschaving, 

 levert er het sprekendste bewijs van; het voerde geen oorlog dan op 

 eigen grond, voor huis en haard of om de hegemonie; alle in- en uitWen- 

 dige luister trok zich te Athene als in 't harte der grieksche wereld te 

 zamen en bleef er besloten; de grieksche colonies, hoe welvarend en bloei- 

 jend, hoe schoone parelen ook aan de kroon der oudheid, ze nestelden zich 

 aan de zoomen der kusten en bleven in een staat van vreemdelingschap 

 midden on der de barbaren, die ze met den rug aanzagen. Eerst door 

 ALEXANDER'S veroveringstochten drong grieksche beschaving in 't Oosten 

 door, onder de vleugels der romeinsche adelaren in 't Westen; door den val 

 van Rome zelve en later van Constantinopel werd zij over heel Europa als 

 een erfdeel voor alle eeuwen verspreid, om weldra een nieuwen dageraad 

 van licht en leven te verkondigen. Maar oorlog zij middel, geen doel! 

 Barbaren en wilden alleen leven voor den oorlog en gaan zelfs in vrede 

 gewapend. Beschouwen we voorts, waarom, waartoe en hoe een volk 

 zijne oorlogen voert, hoe 't zich in zijne overwinningen en neerlagen ge- 

 draagt, dan blijkt het hoe naauw ze met de staatsontwikkeling der tijden 

 verbonden zijn en dat ze juist daardoor tevens met zelden de beschaving 

 met reuzenschreden vooruithelpen. Geen oorlogen clus beoordeeld met den 

 beperkten maatstaf van 't oogenblik , van tijdelijk voordeel of nadeel ! Een 



