RE DEVO BRING. 195 



blijdere toekomst keelt de wonden en vergoedt de ranipen, waar ons men- 

 schelijk gevoel van rilt en wegkrimpt. Ook het zwaard predikt beginselen 

 ten rijken zegen van latere geslachten. Zoo ergens, clan voorzeker is hier 

 de hand Gods, die uit of naast het kwade ruimschoots het goede verrij- 

 zen, de heersch- en veroveringszucht van enkelen tot heerlijke doeleinden 

 voor alien gedijen doet. Hier in 't bijzonder zeggen we HUMBOLDT na: 

 geen wereldgeschiedenis zonder wereldbestuur. 



Maar wiegt ook vrede en rust niet meermalen den volksgeest in slaap? 

 Wij Nederlanders , wie waren we , toen we tachtig jaren voor staatkundige 

 en godsdienstige vrijheid leden en streden ; toen we een uaijverige natie 

 op haar element en op haar grondgebied bestookten? wie, toen we om 

 den wille eener oorlogschuwende politiek halve tractaten en losse verbonden 

 sloten of achter de legertreinen van vreemde naties aandraafdeu? Wie 

 stelt het Italic onzer dagen, in laffe rust zich zelve vergeten, boven het 

 Italie der oudheid en der Middeleeuwen , toen 5 t van wapengekletter da- 

 verde en dreunde? 



Openbaart dan (oin tot ons onderwerp terug te keeren) de geest en ziel van 

 een volk zich rechtstreeks en volkomen in en door den staat, in de staats- 

 vornien en elementen van 't staatsleven zoowel als in zijne vriendschappe- 

 lijke of vijandige aanraking met andere volken, dan is het de taak der 

 geschiedenis , uit al deze verschijnselen en uitingen hefc eigen karakter 

 eener natie op te delven en ze alle daartoe als hoofdbron en hoofdbeginsel 

 terug te brengen. Zij is 't die, als middelares tusschen oorzaak en ge- 

 volg, tusschen aanleiding en uitwerksel, tusschen actie en reactie, het 

 noodzakelijk verband, den inwendigen zamenhang en geleidelijken over- 

 gang, de onverbreekbare eenheid, den levendeu geest der gebeurtenissen , 

 de heilige orde en hoogere wet openbaart , die , evenals al 't geschapene , 

 de lotwisselingen van volken en staten beheerscht; zij is 't die, het alge- 

 meen menschelijke en eeuwig ware van 't bijzonclere en voorbijgaande 

 schiftende, uit de bijeenverzamelde trekken een helder beeld, een bezield 

 tafereel, een karakter- en levensbeschrijving als 't ware van 't menschelijk 

 geslacht ontwerpt, waardoor de geest zich zelven met eigen oogen in zijn 

 werken ziet afgedrukt. Volgens die methocle, door CHATEAUBRIAND ten 

 onrechte als fatalistisch gebrandmerkt , verheft de geschiedenis zich eerst 



25* 



