REDEVO BRING. 197 



klaart; dat onder de ebbe en vloed aller lotwisselingen een regelmatige 

 stroom zich rustig voortbeweegt ; dat de geschiedenis geen sarcofaag is, 

 waarin het menschdom als mummie begraven ligt, maar een levende ge- 

 denkzuil, waaruit de werken des geestes met honderd oogen zien en met 

 honderd tongen spreken; dat zij, als tolk der volken, niet voor en door 

 enkele bevoorrechte klassen en standen, maar voor en door alien bestaat 

 en dat ze eindelijk, als gids op den weg van volmaking, den draad in 

 handen geeft om door den schijnbaren doolhof van kronkelpaden het mensch- 

 dom te volgen op zijn spoor, in zijne stadien en overgangen uit de heer- 

 schappij der blinde natuurwet en willekeur tot het besef van persoonlijke 

 en later van zedelijke vrijheid: overgangen ook buiten 't staatsleven der 

 volkeren zichtbaar in het onderscheid van oostersche natuurdienst , van 

 grieksch-romeinsch anthropomorphisme en van christelijke godsvereering ; in 

 dat van symbolische , klassieke (objective, plastische) en romantische (sub- 

 jective) kunst; voorts in de groepering der oostersche beschaving rondom 

 groote rivieren; der grieksch-romeinsche om de Middellandsche zee, die 

 drie werelddeelen verbindt; terwijl de germaansche zich over het grootere 

 terrein van Europa's vasteland verbreidt, om over den Oceaan de reis 

 rondom de geheele wereld te doen. 



Om dan, G. T. , in de tweede plaats deze algemeene opmerkingen in 

 breede trekken door den gang der geschiedenis gestaafd en bewaarheid 

 te zien , wenden we ons vooreerst naar 't Oosten met zijne nog in passiven 

 toestand levende volken , met zijne eerste beginsels van menschelijke zamen- 

 leving, die daar, na lang tot de bevrediging van louter natuurbehoef- 

 ten beperkt geweest te zijn, bij uitgebreider kring in den landbouvv den 

 hefboom van hoogere beschaving vond. De vroegste Nomaden , evenals de 

 hedendaagsche Wilden, schoon dan al onder een patriarchaal bestuur ver- 

 eenigd, kent de geschiedenis niet, gelijk ze zelf geen geschiedenis kennen, 

 geen toekomst of voorleden, geen herinnering van zich zelve bezitten. 



Op zijn hoogsten trap, in zijn uiterste con sequen ties , maar ook in zijn 

 voile naaktheid verwezenlijkte het patriarchaal beginsel zich in 't reusachtige 

 China met zijne naar de regels der kunst gemodelleerde , maar in zich 

 zelve versteende staatsregeling , die sedert eeuwen , bij alle mooglijke troon- 

 revoluties en ommekeer van dynastieen, den landbouw en de familie, de 



