94 J. A. C. OUDEMANS 



rekunde duurzaam aan zich verpligt. Ook de sterrekundige uurwerken , die 

 voor de toepassing der handelwijze van FLAMSTEED als meetwerktui^ dienen , 

 en dus zoo naauwkeurig mogelijk moeten zijn , hebben door de handen 

 van verschillende kunstenaars in Erankrijk, Engeland, Denemarken en 

 Duitschland eene vroeger ongekende volkomenheid bereikt, en het zij hier 

 voldoende , de namen van BKEGUET te Parijs , JURGENSEN en KESSELS te 

 Altona , DENT te Londen en TIEDE te Berlijn te noeraen , aan wie de meeste 

 sterrewachten hunne hoogst naauwkeurige uurwerken te danken hebben. 



Wij hebben nu de hulpmiddelen beschouwd, waaraan de sterrekunde, 

 naast den ijver harer beoefenaars, haren vooruitgang en verhoogden bloei 

 verschuldigd is, en zullen nu een overzigt nemen van de vorderingen harer 

 verschillende onderdeelen. 



Het waren voornamelijk de kometen , die in het jaar 1832 zoowel ster- 

 rekundigen als niet-sterrekundigen het meest bezig hielden. De twee eenige , 

 toen bekende kometen van zeer korten omloopstijd, die van ENCKE en 

 BIELA, kwamen ons in het jaar 1832 beide bezoeken , terwijl een drietal 

 jaren later die van HALLEY verwaeht werd. De naauwkeurigheid, waar- 

 mede deze hemelligchamen , na een' geruirnen tijd onzigtbaar geweest te 

 zijn, op de door de sterrekundige berekeningen bepaalden tijd wederver- 

 schijnen, en alsdan den door diezelfde berekeningen aangeduiden weg aan 

 den hemel doorloopen, verwekt te regt de algemeene bewondering. Maar 

 de sterrekundige is met die naauwkeurigheid slechts dan tevrecleu, wan- 

 neer zij volkonien is. Vinden er bij de wederverschijniug nog kleine ver- 

 schillen met de vooruit gemaakte berekening plaats, die nogtans te groot 

 zijn om aan de waarnemingen toegeschreven te kunnen worden, dan is dit 

 een afdoend bewijs, dat de loopbaan van het hemelligchaam nog niet 

 naauwkeurig genoeg bekend is, of dat er nog eene onbekende oorzaak be- 

 staat, die zijnen loop wijzigt, of wel, dat de grootte van eene of meer der 

 werkingen, die op dien loop invloed oefenen, niet geheel juist was aange- 

 nornen. Het is door de voorschriften der hoogere wiskunde altijd mogelijk 

 te bepalen, aan welke der drie genoemde oorzaken de afwijkingen zijn toe 

 te schrijven, mits het hemelligchaam, dat bij zijne beweging die afwijkin- 

 gen vertoont, langdurig genoeg is waargenonien. 



