REDEVOERING. 97 



dan is het met onmogelijk, ja zelfs waarschijnlijk , dat zij in dezelfde rig- 

 ting om eene as draait, die door het middelpunt der zon gaat, als waarin 

 al de planeten zich bewegen. De vraag is slechts , zullen de waarnemingen 

 hiervan iets kunnen verraden? Dit is nog niet vooruit te beslissen; maar 

 het is toch duidelijk, dat de werking van zulk eene middenstof het sterkst 

 moet wezen op eene komeet, die zich in eene rigting beweegt, tegenover- 

 gesteld aan de draaijende beweging in haar zelve, indien die bestaat; en 

 het is dus uiterst belangrijk, bepaaldelijk dien invloed te onderzoeken op 

 kometen, die zich in beiderlei rigtingen bewegen. Nu volbrengen beide 

 de reeds genoemde kometen, die van ENCKE en die van BIELA, haren loop 

 om de zon in dezeifde rigting als de planeten, terwiji de komeet van 

 HALLEY eene teruggaande beweging heeft. Bestaat zulk eene omwenteling 

 in den ether, dan zal de werking op eene komeet, wier loopbaan in eene 

 vlakte gelegen is, die omtrent loodregt staat op de vlakten van de loop- 

 banen der planeten , behalve door de verkorting van haren omloopstijd , 

 ook nog merkbaar worden door eene verandering in stand van die loop- 

 baan. De tweede komeet, die in het jaar 1846 door DE Vico te Rome 

 otitdekt werd , en die , naar de berekening van onzen landgenoot VAN 

 DEINSE , haren loop om de zon in omtrent 76 jaren volbrengt , verkeert 

 in dit geval, en zal dus later, wanneer zij nog eenige malen is waarge- 

 nomcn, misschien zeer veel tot het onderzoek naar de bedoelde middenstof 

 kunnen bijdragen. 



Nog voor een ander doel zijn de kometen van korten omloopstijd dienstig. 

 Onder de grootheden, die op de ligchamen van ons zonnestelsel betrek- 

 king hebben , en wier kennis voor vele sterrekundige berekeningen noodig 

 is, behooren ook de hoeveelheden stofs, of, zoo als de natuurkundigen 

 het noemen , de massaas der planeten. Nu bestaat er in de bepaling van 

 de rnassaas dier planeten , die van een of meer wachters vergezeld zijn , 

 betrekkelijk weinig zwarigheid, daar men juist uit de waarneming van den 

 loop eens wachters de aantrekking bepaalt, die hij van de planeet onder- 

 vindt, en uit deze aantrekking de massa gemakkelijk wordt afgeleid. Maar, 

 wat de planeten Mercurius, Venus en Mars aangaat, die zonder begelei- 

 ding eens wachters hunnen omloop om de zon volbrengen, de bepaling 

 hunner massaas is en blijft een moeijelijk vraagstuk. 



13 



