HEDEVOERIflG. 103 



COPERNICUS' tijd af in het werk gesteld, om door de aanwezigheid eener 

 kleine , jaarlijksche , kringvormige schijnbare beweging der vaste sterren aan 

 te toonen dat de aardbol zich om de zon beweegt; immers is, in verge- 

 lijking met den onmetelijken afstand der vaste sterren, de 40,000,000 

 mijlen lange middellijn van den loopkring der aarde eene zoo onbeduidende 

 kleinigheid , dat eerst de fijnste metingen van den lateren tijd , en dan 

 slechts bij eenige weinige sterren, eene kleine verandering hebben verra- 

 den , in de rigting , waarin zij op verschillende tijden van het jaar gezien 

 worden, eene verandering die een gevolg is van de beweging der aarde. 



Het is ons tegenwoordig wel niet meer te doen om een bewijs voor de 

 beweging der aarde om de zon te vinden; zelfs al verried geene enkele 

 vaste ster een spoor van eene jaarlijksche kringvormige beweging, dan 

 zouden wij nog, zoowel als COPERNICUS, overtuigd zijn, dat hierdoor slechts 

 de onmetelijke afstand der vaste sterren bewezen was. Maar is die afstand 

 nog meetbaar, is die kleine beweging, die eene vaste ster, ten gevolge 

 van de beweging der aarde, moet schijnea te bezitten niet volstrekt on- 

 rnerkbaar, dan opent zich voor het onderzoek der sterrekundigen een ruim 

 veld. Het ijs is wel gebroken, de bepaling van den afstand eener vaste 

 ster door BESSEL werd gevolgd door eenige andere van STRUVE, MACLEAR 

 en PETERS , maar het ten deele mislukken der pogingen , hiertoe in het 

 werk gesteld , en de tegenstrijdige uitkomsten , door verschillende waarne- 

 mers voor dezelfde ster gevonden, duiden genoegzaam aan, hoe ontzag- 

 wekkend de afmetingen van het voor ons zigtbare gedeelte van het Heelal , 

 en hoe onzeker de verkregene resultaten zijn. 



Wij keeren met onze beschouwing weder tot het zonnestelsel terug, 

 om een' blik te werpen op de objectieve vermeerdering onzer kennis daar- 

 van. Niet weinig verwondering wekte, op het einde van het jaar 1845, 

 het berigt , dat het aantal planeten , sedert bijna veertig jaren onveranderd 

 gebleven, met eene vermeerderd was. Ik zal niet in eene opsomming 

 treden van de werkzaamheden , die tot de ontdekking dezer planeet en der 

 36 anderen gevoerd hebben, waarmede wij sedert dien tijd verrijkt zijn. 

 Evenmin tot de uiteenzetting der bezigheden, waartoe zij aanleiding gege- 

 ven hebben, en de onderzoekingen , waartoe hare zonderling in elkander 

 grijpende loopbanen gevoerd hebben. Alleen wil ik nog eenige rekenschap 



