REDEVOERING. 105 



heel niets van zich laten hooren; maar op de meeste der thans bestaande 

 sterrewachten wordt een groot gedeelte van tijd en krachten aan de waar- 

 neniing en de berekening der kleine planeten geschonken. 



Welke resultaten de kennis der loopbanen dezer hemelligchamen eens 

 geven zal, is niet vooruit te zien; daartoe zou men althans eerst de over- 

 tuiging moeten hebben, dat zij omtrent alien gevonden zijn. Eerst dan 

 zal het gepast zijn te onderzoeken, of zij ons iets zullen kunnen leeren 

 aangaande de wording van ons zonnestelsel , en of zij, in het algemeen, de 

 moeite en tijdsopoffering zullen beloonen, die aan hen besteed is. 



Ik kan van het gekozen onderwerp niet afstappen, zonder nog met een 

 enkel woord te gewagen van de belangrijkste der ontdekkingen , die mis- 

 schien eene der wis- of natuurkundige wetenschappen kan aanwijzen, maar 

 die daarom ook misschien meer dan eenige andere beschreven en bespro- 

 ken is, ik bedoel die van de planeet Neptunus. 



Waren de sterrekundigen sedert lang gewoon, dat de planeten zich ge- 

 heel naar de door hen voorgeschrevene banen aan het hemelgewelf voort- 

 bewogen , de planeet Uranus bewees , dat er aan onze kennis van het 

 plenetenstelsel en de krachten , die er werken , nog iets ontbrak. De kleine 

 afwijkingen tusschen de waargenomene en vooruitberekende plaatsen van 

 Uranus, niettegenstaande bij die berekening de aantrekkingen der overige 

 planeten waren in acht genomen, deed eene nog onbekende planeet ver- 

 moeden, en het vraagstuk ontstond om uit die werkingen, ofschoon uiterst 

 gering, en slechts door de naauwkeurige werktuigen van den tegenwoor- 

 woordigen tijd merkbaar, de loopbaan en de tijdelijke plaats van het on- 

 bekende ligchaam te bepalen. Ofschoon niet te ontveinzen valt, dat dit 

 vraagstuk uit zijnen aard slechts door de verhevenste deelen der wiskunde 

 was op te lossen; deze was voor die taak berekend. BESSEL is welligt de 

 eerste geweest, die tot den veelomvattenden en tijdroovenden arbeid besloot , 

 en hadden niet dringende werkzaamheden en zijn te vroege dood het hem 

 belet, de eerepalm, door LEVERRIER behaald, en door ADAMS evenzeer 

 verdiend, ware hem niet ontgaan. 



Maar mogen de omstandigheden den een' boven den anderen begunstigd 

 hebben, voor den onpartijdigen beoefenaar van de geschiedenis der weten- 

 schap is de ontdekking van Neptunus niet een bewijs van de bovenmatige 



14 



