106 J. A. C. OUDEMANS 



bekwaamheid van den eenen of den anderen, hij beschouwt haar als een 

 uitvloeisel van den toestand der wetenschap, een bewijs van de hoogte, 

 waarop zoowel praktijk en theorie, zoowel de sterrekundige waarnemingen 

 als de bespiegelingen der hoogere wiskunde zich bevinden. 



Wij kunnen niet vooruitzien, welke belangrijke waarheden latere onder- 

 zoekingen in het gebied der natuurkundige wetenschappen aan het licht 

 zullen brengen, maar eene zaak is gewis: de ontdekking der planeet Nep- 

 tunus, en de onderzoekingen , die tot haar geleid hebben, en waartoe zij 

 aanleiding gegeven heeft, zullen altijd een bewijs zijn dat er sterrekundigen 

 van het midden der negentiende eeuw den toestand hunner wetenschap begrepen, 

 eene leemte die zij aanbood, gevoeld, en gedaan hebben wat zij konden om 

 die leemte te verhelpen en tot volmaking der wetenschap aan te wenden. 



Maar laat eene ingenomenheid met hetgeen volbragt is, niet tot ijdel- 

 heid of werkeloosheid vervoeren. //Zoo lang er nog iets te doen overblijft, 

 is er nog niets gedaan," was de spreuk van den grooten veldheer. En er 

 is nog veel te doen. Het denkbeeld, dat ten minste de ligchamen van 

 het zonnestelsel aan het menschdom bekend waren, iets, waaraan geen 

 der oude wijsgeeren zoude getwijfeld hebben, is gebleken eene inbeelding 

 geweest te zijn. In tachtig jaren is het zestal vroeger bekende planeten 

 tot 49 aangegroeid. Vele dier nieuwe planeten zijn nog zoo kort bekend, 

 dat zelfs hare loopbanen nog niet met eenen voor de sterrekundige bevre- 

 digenden graad van naauwkeurigheid bekend zijn, terwijl van hare grootte 

 en rnassaas zelfs niet het allerminste met zekerheid bekend. is. Ook hun 

 aantal groeit nog jaarlijks aan. En wat de kometen aanbelangt, van 

 slechts een gering aantal, die ons in onze rede tot eenige beschouwingen 

 aanleiding hebben gegeven, is de omloopstijd naauwkeurig bekend, daar 

 zij reeds meermalen bij verschillende omloopen zijn waargenomen. Van 

 eenige anderen, die nog slechts eens verschenen zijn, kennen wij den om- 

 loopstijd slechts ongeveer en wij moeten afwachten wat latere verschijnin- 

 gen ons daaromtrent meer zullen leeren. Ja, van de overige 200 korae- 

 ten, die met eenige naauwkeurigheid zijn waargenomen, zijn de loopbanen 

 meestal zoo langwerpig , dat men alleen den vorm heeft kunnen aanduiden van 

 dat gedeelte dat het digtst bij de zon gelegen is, en dat men de lengte der 

 loopbanen benevens haren omloopstijd onbepaald moest laten. Gaan wij nu 



