126 H. C. M I L L I E S 



que theologia iustauranda erat. Eo maioris hoc beneficium aestimandum , 

 quo Ecclesia Christiana satis mature cum ipsis ludaeis eorum quoque lite- 

 ras minoris facere, contemnere, odioque habere didicerat. Inter Graecos 

 et Romanos sparsa doctrina Christiana, originis solique uatalis immemor, 

 tota fere sese mancipavit ingenio Graecorum et Ronianorum ; ab illis phi- 

 losophari, ab his formam vitae publicam et civilem, ab utrisque iiteras 

 humaniores, disciplinas, artesque didicit. E magna ilia doctorum in ipsa 

 Ecclesia virorum serie rarissimi stint, qui relictis irnperfectis et corruptis 

 translationibus Graecis Latinisque , ad fontem Hebraeum sese convertunt. Ne 

 de ORIGENE, EPIPHANIO, THEODORETO dicamus, solus fere est HIERONY- 

 MUS, qui antiquioris aevi ingenia doctrina longe superans, sequentium 

 saeculorum non tarn magister, quam oraculum exstitit. Quum literae He- 

 braeae in Ecclesia Graeca et Romana non sine gravi religionis detriinento 

 neglectae iacerent, Orientis istae Ecclesiae, quarum vetus cum sermone 

 Hebraeo familiaritas , Syrorum, Arabum et Aethiopum, dura cognatas ex- 

 colunt linguas orientales, huius quoque linguae memoriam continuant. 

 Syri imprimis in scholis Antiochena, Edessena, Nisibensi, Gandisaporena, 

 turn reliquas artes doctrinasque , conversis quoque in suam linguam Graeco- 

 rum scriptis, sedulo excoluerunt, turn Theologiae tarn praeclaram operam 

 navaverunt, ut praecipuae huius partis, quae interpretatione Scripturae 

 Sacrae historico-critica continetur, posteris omnibus auctores fuisse censendi 

 sint. Per Syros multarum disciplinarum cognitio, imprimis sub Chalifis 

 e gente Abbasidarum, ad Arabes transmissa est; Syri, tarn Nestoriani 

 quam Monophysitae, Evangelii notitiam ad gentes quoque remotiores Asiae, 

 in Persidem, Arabiam, Indiam, vel fortasse in ipsam Sinensium ter- 

 rain propagarunt, quin etiam ipsae quas cum Ecclesia Graeca habue- 

 runt lites, genio eorum acuendo baud minus, quam eruditioni theologicae 

 per reliquas Occidentis partes spargendae profuerunt. Ut hoc ununi affe- 

 ram, schola Nisibensis exemplum scholae theologicae praebuit caeteris 

 Ecclesiis imitandum , sed a plerisque , eheu , spretum. Ex quo vero in 

 Aethiopiam invecta est religio Christiana, propter angustius cum regionibus 

 finitiniis commercium, robustam tamen aetatem vitaeque ipsum florem non 

 adsequuta est. In Arabia autem religionis ludaicae et Christianae propa- 

 gatio viam paravit novae isti religioni, quae brevi magnam orbis terrarum 



