R A T I 0. 127 



partem occupavit, maximamque vim habuit in generis humani fata. Qui 

 novus enim ex Arabiae desertis prodiit Islaniismus , cum, magna Ecclesiae 

 parte subiugata ant penitus deleta, in ipsam rem Christianam violentissimo 

 impetu ferretur, Christianos animum ad diu neglectas Orientis res inten- 

 dere vi coegit. Quae ab initio saltern ista religio cum doctrina Christiana 

 communia habuit, acerrimum quod mox exstitit inter MUHAMMEDIS secta- 

 tores et Christianos odium, rixae, bella continua, haec omnia non tarn 

 studii literarum orientalium amorem excitarunt, quam Ecclesiae Christianae 

 necessitatem, cuius ipsa dudum non meminerat, imposuerunt, ut solum 

 suum natale per expeditiones cruciatas denuo adspicere, cognoscere, sibi 

 vindicare tentaret. Quamvis autern expeditiones istae non multum contu- 

 lerint ad cognitionem literarum orientalium augendam, aut ad theologiam 

 excolendam, commercium tamen aliquod inter Orientem et Ecclesiam Chri- 

 stianam, nunquam deinceps prorsus abruptum, stabiliverunt et per ipsum 

 hoc commercium saniorem etiam de pretio linguis orientalibus statuendo 

 opinionem mentibus inculcaverunt. Si quis quaerit, unde factum sit, 

 ut foeda caligo per aliquot saecula Ecclesiam Christianam obtexerit, in 

 causis etiam gliscentis barbariei literarum orientalium neglectum ponimus. 

 Ubi enim doctum Scrip turae Sacrae studium omittitur, omnis theologia 

 vacillare ipsaque Ecclesia brevi degenerare debet. Fauci qui literis Hebraeis 

 et Arabicis operam dabant, id tantum ut ludaeos et Muhammedanos ad 

 Christi religionem converterent agebant ; pauciores , ut NICOLAUS DE LYRA , 

 harum literarum cognitionem ad Sacrae Scripturae interpretationem adhi- 

 bebant. Renata vero per Reformationem Ecclesia renatae quoque, vel 

 potius exortae sunt inter Christianos literae orientales, ipsaeque vice sua 

 hanc sacrorum restaurationem foventes, adiuvantes, confirmantes , luce cla- 

 rius monstrarunt, quam vim ipsae in theologiam universamque ecclesiam 

 exerceant. Singulari profecto Dei providentia factum est, uteodem fere tern- 

 pore, quo Ecclesia instauraretur ex puro Scripturae Sacrae fonte, totus per 

 tot saecula clausus Oriens, tarn sacer, quam profanus, ille per literarum insti- 

 tutionem, hie per novas trans maria inventas vias, ipsis Christianis aperiretur. 

 Ut ERASMUS de Novi Testamenti libris bene meruit, sic diu obseratum 

 Christianis Veterem Codicem Ion. REUCHLINUS aliique, editis de Gramma- 

 tica Hebraea scriptis, recluserunt, optimumque renovandae Ecclesiae prae- 



