128 H. C. M I L L I E S 



sidium tulerunt. Ab eo inde tempore pauci in Ecclesia Romana, ut 

 SANTES PAGNINUS, multo plures inter Evangelicos incredibili ardore has 

 literas colere coeperunt et immensus fuit, qui inde in totam theologiara, 

 primo in Scripturae Sacrae interpretationem , deinde in theologiam systema- 

 ticam et historiam ecclesiasticam , quin etiara in theologiam practicam inque 

 ipsam vitam Christianam fructus redundavit. Unum hoc, sed gravissimum 

 exemplum aiferimus: Evangelici ad veterem, germanum, nullo librorum 

 Apocryphorum contubernio inquinatum canonem Veteris Testament! redierunt , 

 novoque rerum ordine in ipso, cui superstructa fuerat ecclesia Apostolica, 

 fundamento constitute, libros divinos in vernaculam linguam conversos om- 

 nium denique manibus tradiderunt, mentibusque commendarunt. Ex lite- 

 rarum quoque orientalium studio melior sensim sensimque processit theologia 

 viamque invenit, qua tandem ad veram, grammaticam, historicam inter- 

 pretationem , iustumque artis criticae usum pervenire posset. Primo qui- 

 dem in his literis colendis doctores Christian i traditionem in ludaeorum 

 s.cholis servatam et disquisitiones a praestantissimis doctoribus ludaeis, 

 ELIA LEVITA, KIMCHIIS, RASCHIO, aliis institutas secuti sunt: mox vero 

 successio quaedam scholarum, de ipsa huius doctrinae methodo inter se 

 dissentientium , enata est ; emersit identidem aliarum literarum , Chaldaica- 

 rum, Syriacarum , Arabicarum, Aethiopicarum docta investigatio ; exstiterunt 

 viri ingenio , eruditione , industria praestantissimi , BUXTORFII , GLASSIUS , 

 LCDOVICUS DE DIEU , CASTELMJS , BOCHARTUS , alii , qui lento quidem , 

 sed certo gradu ad maturitatem hanc disciplinam perduxerunt. Maxima 

 in haec studia fuerunt merita proavorum nostrorum, nobilissimae imprimis 

 illius scholae Schultensianae , quae magno ALBERTO magistro, literarum 

 maxime Arabicarum eruditionem, praestantissimosque librorum Manuscri- 

 ptorum thesauros Lugduni Batavorum asservatos ad illustrandam linguam 

 Hebraeam adhibuit. Quae omnia quanto theologiae lucro fuerint, vix ex 

 aequo aestimare possumus, digne celebrare non possumus. Suam sane 

 telam indefesso labore pertexuit ALBERTUS SCHULTENSIUS, quum ad literas 

 Hebraeas rite intelligendas Arabum opem adhiberet : quod vero pensi reli- 

 quum erat , ut eodem modo eodemque consilio cognatarum linguarum , 

 Aramaeae, Aethiopicae, Syriacae excuterentur divitiae, id posteris suo 

 commendavit exemplo. Neque post ilium aut harum literarum tractatio 



