R A T I 0. 131 



dium ad Hbrorum sacrorum turn Veteris, turn Novi Foederis interpretatio- 

 nem , satis praedicare non possumus. Est enim prudens aliquis artis criticae 

 usus , est accurata grammaticae scientia , est historiae antiquitatisque gen- 

 tium orientalium diligens notitia, sine qua praecipua ilia theologicae dis- 

 ciplinae pars, vel potius fundamentum, ars quae dicitur exegetica, neque 

 consistere neque cogitari ullo modo potest. Magnum vero tarn interpretations, 

 quam critices praesidiurn non tarn ex collatione manuscriptorum Hebraeorum 

 plerumque recentiorum , quam ex prudenti legum grammaticarum et palaeo- 

 graphiae Semiticae usu et ex comparatione veterura translationum peti potest, 

 imprimis si his emendandis et ad genuinam formam redigendis plus curae 

 tribuatur. Quae patefactionis sive regni divini in terris semina, primordia, 

 incrementa, florem, vicissitudines , fata explicat, theologia historica, si telam 

 suam ad prima stamina retexat , si veteris Ecclesiae Christianae e longinquo 

 niemoriam repetat, si quae recentiori tempore renovata fuit, Evangelii per 

 plurimas gentes propagationem respiciat, ubivis auxilio et face literaruni 

 orientalium indigebit. Praeter multa quae iam in publicum usum depromta 

 sunt ex immensa scriptorum Syriacorum , Copticorum et Arabicorum copia , 

 plura forte adhuc occulta iacent in diversis orientalium scriptis ineditis, 

 quae lucern vel historiae ecclesiasticae , vel diversae inter Christianos Sacri 

 Codicis interpretandi rationi, quin ipsis theologorum litibus aut haeresibus 

 afferent , aut utilia ad religionem propagaudam consilia dabunt. Quae vitae 

 religiosae et ethicae leges, sive fidei placita et morum praecepta exponere, 

 intelligere , inque unum corpus redigere sibi proponit theologia systematica , 

 ad suae disciplinae principia constituenda , ad continuum literarum sacramm 

 usum, ad placitorum historiam per temporis decursum persequendam , sem- 

 per his literis uti rerumque intelligentiam ab iis repetere debebit. Quin 

 in earn, quae quasi universae theologicae scientiae culmen haberi potest, 

 theologiam practicam efficacitate sua non carebunt literae orientales. Ex 

 Orientis literis et monumentis quaenam ibi fuerit vetus Ecclesiae forma, 

 regimen, constitutio, cultus, ritus, cantus, instituta, leges, disciplina, mores, 

 non sine fructu discet. Ut hoc unum afferam, in antiquis Syrorum scriptis 

 supersunt veteris liturgiae monumenta, hymnos dico sacros, ritus ecclesir 

 asticos , ad hanc theologiae practicae partem excolendam fortasse utilissima. 

 Sic imperant , vel potius officia sua praestant ubivis theologiae literae orien- 



17* 



