R A T I 0. 121 



II. Si Codicera Sacrum spectamus , ad priorem eius partem seu Vetus 

 Testamentum recte intelligendum unusquisque perspiciet ante omnia theo- 

 logis earum linguarurn, Hebraeae scilicet et Aramaeae orientalis, quibus 

 singuli libri conscripti sunt, cognitionem necessariara esse. Nisi illarum 

 literarum studium veris grammatices et critices principiis nitatur, ornnibus- 

 que ad historiam et antiquitatem gentis Hebraeae cognoscendam subsidiis 

 adiuvetur , non habebit theologia , cui firmiter superstruatur, fundamentum , 

 rectam nimirum scriptorum gravissimorum interpretationem. Sermonis 

 autem Hebraei, quippe antiquissimi , iam pridem emortui, cuius pauca 

 tan turn supersunt monumenta, cognitio perdifficilis est et in eo perscru- 

 tando varias istas rationes coniungi oportet, quibus ingenium humanum 

 ad paene ignorata cognoscenda aut minus certa stabilienda uti solet. Ex 

 ipsis fontibus propria linguae natura, vocum formandarum mutationumque, 

 quas subeunt, leges, ratio, qua cogitata finguntur et enunciantur, singu- 

 laque effata in orationem coaluerunt, indagandae sunt. Quid verb a valeant 

 tarn ex diverse illorum usu, ex vocibus coguatis, ex derivationis legibus, 

 quam ex traditione ludaeorum et imprimis ex comparatione cum dialectis 

 cognatis hauriri debet. Per illam cognatarum linguarum , Aramaeae , Ara- 

 bicae, Aethiopicae, Syriacae comparationern eruditio Hebraea ex torpore 

 isto , quo earn tyrannis traditionis ludaicae , saepe incertae , saepe iusulsae , 

 obduxerat ligaveratque , ad novam quasi vitam resuscitata , interiorem prae- 

 stantiam praeclarasque sui dotes patefecit. Libros Veteris Testament! qui 

 recte intelligere vult, omnino linguae Hebraeae elementa usumque callere 

 debet: qui autem ultra vulgarem ab aliis propositam interpretationem sapere 

 non vult, hie fortasse se subsistere posse existimat sibique abstinendum a 

 linguarum cognatarum studio: sed quomodo in diversissimis saepe erudito- 

 rum opinionibus verum in venire, rectumque eligere poterit, nisi potentissimo 

 illo auxilio, linguarum cognatarum comparatione, ipse uti possit? Non ea 

 hie est monumentorum antiquitatis copia, quibus gaudet Graecia, Latium 

 aut India antiqua , sed quo pauciora sunt ad sacras illas literas intelligendas 

 adminicula, eo religiosius singula perscrutanda erunt. Cum grammatica 

 autem scriptorum interpretatione arete coniuncta est ars critica, qua, licet 

 variis aliquatenus legibus, quam in Graecis Romanisve scriptis regatur, 

 tamen Hebraeorum quoque literae nullo modo carere possunt. Praeter ea, 



16 



