R A T I 0. 169 



alicuius acquiramus, quae aperte significet meram in analysi factam obser- 

 vationem. Nempe ut singulas materies simplices significemus ; surnimus 

 litteram eamque ' vulgo primana nominis latini talis element! , qua littera 

 non solum exprimimus materiem ipsam sed simul certura aliquod pondus 

 eius. Ita littera H proponimus unum aliquod pondus hydrogenii , littera O 

 octo eiusmodi pondera oxygenii. Itaque aqua, quae uno aliquo pondere 

 hydrogenii, octo vero similibus ponderibus oxygenii constat, notatur binis 

 litteris H O coniunctis. 



Formula igitur chemica primo significat speciem et quantum materierum 

 simplicium , quae in unum aliquod totum coniunctae sunt. Nomen obtinet 

 formulae empiricae, quia directe profluxit ex materiae exploratione. lam 

 vero alterutrum fieri potest: materies simplices sive duae sive tres plu- 

 resve statim inter se sunt coniunctae, vel primum coniunctae sunt partim 

 in connubia simpliciora, quae dein inter se connectuntur ut unum aliquod 

 integrum efficiant. Posterius hoc certe sumendum esse visum est hucus- 

 que certis de causis, de quibus dicere nunc non attinet. Hoc autem 

 sumto , formulae chemicae nobis proponunt etiam modum , quo elementa 

 chemica inter se coaluerint, ut totum illud, de quo loquimur, componatur. 

 Qua ratione si descriptae sunt, nomen obtinuerunt formularum rationalium. 

 Sed quaeritur qua via pervenerimus ad cognitionem eiusmodi elementorum 

 coalitus? Brevi tempore ante hunc diem putare solebant, quin sunt etiam 

 qui hodie putant, eo perveniri posse, si connubia chemica et analyses ma- 

 teriae alicuius rite observemus et teneamus. Quodsi tamen cogitemus 

 unam eandemque materiem multas elementorum permutationes subire posse , 

 eamque ergo pluribus formulis rationalibus repraesentari posse, ac prae- 

 terea teneamus in singulis illis permutationibus earn materiem non amplius 

 eandem manere quae ante fuit, necessario eo perducimur, ut ad cognitio- 

 nem intimae elementorum dispositionis et inter se coniunctionis hucusque 

 pervenire nos non posse fateamur. Unde fit ut aliam opinionem sensim 

 novissimo tempore suscipere chemici coeperint , nempe opinantur formulas, 

 quas vocant, rationales non referre veram elementorum corporis disposi- 

 tionem eo tempore quo existit, sed non nisi modum quo dispescitur vel 

 dilabitur ipso articulo temporis, quo mutationem chemicam patitur sed 

 propter hanc ipsam pristina ratione existere desinit. Quo quidem modo si 



22 



